Je staat voor de koelkast, de deur open, zonder idee meer van wat je daar kwam zoeken. Je komt een bekende tegen op straat en zijn naam blijft op het puntje van je tong hangen. Of erger nog, je vergeet een belangrijke afspraak die je toch had genoteerd. Deze kleine geheugenfouten zijn universeel en meestal volkomen onschuldig. Toch kan in een samenleving waar men vreest voor neurodegeneratieve ziekten zoals de ziekte van Alzheimer, de minste tekortkoming legitieme bezorgdheid oproepen.Hoe maak je het onderscheid? Hoe weet je of het vergeten van je sleutels het gevolg is van simpele afleiding of dat het het eerste teken is van een ernstiger probleem? Dit artikel heeft als doel je te verlichten, je duidelijke richtlijnen te geven om een normaal, wat men als onschuldig zou kunnen beschouwen, vergeten te onderscheiden van een geheugenstoornis die medische aandacht vereist. We zullen de mechanismen van het vergeten, de alarm-signalen die je moet kennen, de mogelijke oorzaken en de acties die je kunt ondernemen om je hersencapaciteit te behouden, bespreken.Voordat je je zorgen maakt, is het cruciaal te begrijpen dat vergeten geen fabricagefout van onze hersenen is. Integendeel, het is een essentiële en volkomen normale functie. Stel je je hersenen voor als een enorme bibliotheek. Als elk boek dat je had gelezen, elke informatie die je was tegengekomen, daar voor eeuwig opgeslagen zou zijn, zou het snel een onbeheerbare chaos worden. Je zou uren nodig hebben om de relevante informatie te vinden die je nodig hebt. Vergeten is de bibliothecaris die het sorteren: hij plaatst belangrijke informatie op gemakkelijk toegankelijke planken en verwijdert overbodige of oude details naar de archieven, of zelfs weg om ruimte te maken. Het is een actief schoonmaakproces dat ons geest helpt om wendbaar en efficiënt te blijven.
De kenmerken van onschuldig vergeten
Normaal of onschuldig vergeten heeft kenmerken die het mogelijk maken het te herkennen. Het verstoort over het algemeen je vermogen om autonoom en onafhankelijk te leven niet. Hier zijn enkele concrete voorbeelden van wat als normaal wordt beschouwd:- Een naam vergeten maar later herinneren: Je praat met iemand en de naam van een acteur ontsnapt je. Het is frustrerend, maar enkele uren later, terwijl je er niet meer aan denkt, komt de naam plotseling weer bij je op. Dit is een teken dat de informatie niet verloren was, maar gewoon tijdelijk ontoegankelijk.
- Hints nodig hebben om je te herinneren: Je kunt je niet meer herinneren wat je vorige week in het restaurant hebt gegeten, maar als een vriend zegt "Het was het Italiaanse restaurant waar je de lasagne had genomen", komt de herinnering in detail weer terug. De informatie is er wel, het heeft alleen een duwtje in de rug nodig om weer naar boven te komen.
- Details vergeten, niet het hele evenement: Je herinnert je heel goed dat je vorige maand naar de bruiloft van je nicht bent geweest, maar je weet niet meer precies wat er op het menu stond of welk nummer de dans opende. Het belangrijkste is bewaard gebleven, alleen de perifere details zijn vervaagd.
- Vergeten waar je je bril of sleutels hebt neergelegd: Dit gebeurt typisch wanneer je dingen automatisch doet, zonder er aandacht aan te besteden. Je hersenen hebben de informatie "ik leg mijn sleutels op de salontafel" niet als belangrijk genoeg beoordeeld om stevig te coderen.
Waarom vergeten we? Veelvoorkomende redenen
Verschillende dagelijkse factoren kunnen deze onschuldige vergeten versterken, zonder dat ze een teken van ziekte zijn. Vermoeidheid is een van de grootste vijanden van het geheugen. Een vermoeide hersenen heeft meer moeite om nieuwe informatie te coderen en oude informatie op te halen. Stress en angst werken op dezelfde manier: door een groot deel van je mentale middelen te mobiliseren, laten ze minder "bandbreedte" beschikbaar voor geheugenfuncties.Cognitieve overbelasting, of het willen doen van meerdere dingen tegelijk (de beroemde "multitasking"), is ook een veelvoorkomende oorzaak van vergeten. Als je een e-mail beantwoordt terwijl je naar een gesprek luistert, is de kans groot dat je alleen flarden van het een of het ander onthoudt. De hersenen zijn niet gemaakt om zich volledig te concentreren op meerdere complexe taken tegelijk. Ten slotte kan een tijdelijke afname van de aandacht of een gebrek aan concentratie simpelweg voorkomen dat een informatie correct wordt geregistreerd. Als het niet in de bibliotheek is gekomen, is het onmogelijk om het terug te vinden.De alarmsignalen: wanneer vergeten pathologisch wordt
De grens tussen normaal vergeten en pathologisch vergeten wordt duidelijk wanneer geheugenstoornissen een significante en negatieve impact beginnen te hebben op je dagelijkse leven, je autonomie en je sociale relaties. Het gaat niet langer om kleine incidentele fouten, maar om een trend die zich vestigt en verergert.De frequentie en de impact op het dagelijks leven
Het eerste opmerkelijke verschil is de schaal. Een keer per week je sleutels vergeten is één ding; ze meerdere keren per dag zoeken tot je niet meer je huis uit kunt, is iets anders. Pathologisch vergeten is niet langer een simpele hinder, het wordt een handicap.- Normaal voorbeeld: Je vergeet een rekening te betalen in een maand, tot je een herinneringsbrief ontvangt.
- Potentieel pathologisch voorbeeld: Je kunt je budget niet meer beheren, je vergeet systematisch je rekeningen te betalen, je maakt fouten in je rekeningen en je begrijpt niet meer hoe je financiën werken.
Het type vergeten informatie
De aard van wat vergeten wordt, is ook een cruciale aanwijzing. Onschuldig vergeten betreft vaak details. Pathologisch vergeten daarentegen richt zich op de kern van de herinneringen, met name de meest recente.- Normaal voorbeeld: Je vergeet een detail van het gesprek dat je gisteren met je dochter had.
- Potentieel pathologisch voorbeeld: Je vergeet volledig dat je dochter je gisteren heeft bezocht. Voor jou heeft dit evenement nooit plaatsgevonden, zelfs niet wanneer je eraan herinnerd wordt met specifieke details.
Andere bijbehorende cognitieve stoornissen
In het kader van een neurodegeneratieve ziekte zijn geheugenstoornissen zelden geïsoleerd. Ze gaan vaak gepaard met andere moeilijkheden die de omgeving moeten waarschuwen. Denk aan je hersenen als het dashboard van een auto. Als alleen de brandstofmeter een beetje onnauwkeurig is, is dat een klein probleem. Maar als de snelheidsmeter, de GPS en de waarschuwingslampjes ook beginnen te functioneren, is het probleem veel globaler. Hier zijn enkele van deze andere tekenen:- Taalstoornissen (afasie): De persoon zoekt constant naar woorden, gebruikt het ene woord voor het andere, of heeft moeite om samenhangende zinnen te vormen.
- Moeilijkheden met het uitvoeren van handelingen (apraxie): Ze weet niet meer hoe ze een vork moet gebruiken, hoe ze haar blouse moet knopen of hoe ze een telefoonnummer moet draaien.
- Verlies van herkenning (agnosie): Ze herkent de gezichten van haar naasten niet meer of weet niet meer waar een bekend voorwerp zoals een pen voor dient.
- Moeilijkheden met planning en oordeel: Het organiseren van een eenvoudige maaltijd, het nemen van een logische beslissing of het anticiperen op de gevolgen van een actie wordt heel ingewikkeld.
- Desoriëntatie in tijd en ruimte: De persoon weet niet meer welke dag het is, raakt verdwaald in haar eigen buurt of zelfs in haar huis.
- Veranderingen in stemming en persoonlijkheid: Ze kan ongewoon angstig, apathisch, prikkelbaar, wantrouwend of gedesinhibeerd worden.
Boven de leeftijd: de meerdere oorzaken van geheugenstoornissen
De omkeerbare en behandelbare oorzaken
Voordat een neurodegeneratieve ziekte wordt vastgesteld, zal een arts altijd andere mogelijkheden onderzoeken. Belangrijke geheugenstoornissen kunnen worden veroorzaakt door:- Vitaminegebrek, met name B12 of B1.
- Een disfunctie van de schildklier (hypothyreoïdie).
- Een ernstige depressie, die de symptomen van dementie kan nabootsen (soms wordt dit "depressieve pseudodementie" genoemd).
- Bijwerkingen van bepaalde medicijnen (slaapmiddelen, anxiolytica, enz.).
- Een slaapstoornis, zoals slaapapneu, die de consolidatie van herinneringen tijdens de nacht verstoort.
- Een infectie of een metabool probleem.
Neurodegeneratieve ziekten
Wanneer de omkeerbare oorzaken zijn uitgesloten, kan de hypothese van een neurodegeneratieve ziekte worden gesteld. Dit zijn ziekten waarbij de cellen van de hersenen (de neuronen) geleidelijk worden beschadigd en sterven. De ziekte van Alzheimer is de bekendste, maar er zijn ook andere, zoals Lewy-lichaamdementie, frontotemporale dementie of vasculaire dementie, die verband houdt met problemen met de bloedcirculatie in de hersenen. Elke ziekte heeft zijn eigen kenmerken en een nauwkeurige diagnose door een specialist is essentieel voor een passende behandeling.De stappen die je moet volgen: raadpleeg om meer duidelijkheid te krijgen
Als jij of een van je naasten geheugenstoornissen vertoont die je zorgen baren en die overeenkomen met de eerder beschreven alarmsignalen, wacht dan niet. Zelfdiagnose op internet is een bron van angst en vervangt op geen enkele manier een medische mening. De eerste stap, eenvoudig en essentieel, is een afspraak maken.Wie te raadplegen en wanneer?
De eerste contactpersoon is je huisarts. Hij kent je, kent je medische geschiedenis en kan een eerste beoordeling maken. Leg hem precies uit wat je hebt waargenomen: het type vergeten, de frequentie, de impact op het dagelijks leven en eventuele andere symptomen. Wees zo concreet mogelijk. Na dit eerste consult, en als hij het nodig acht, kan je arts je doorverwijzen naar een specialist: een neuroloog, een geriater (als de persoon oud is) of naar een gespecialiseerde "geheugenconsultatie" in het ziekenhuis.Wat te verwachten tijdens een consult?
De diagnose van geheugenstoornissen is een proces dat tijd kost. Het gebeurt niet in één bezoek. Het omvat meestal verschillende stappen:- Een grondig gesprek met de patiënt en vaak met een naaste om zoveel mogelijk informatie over de ondervonden moeilijkheden te verzamelen.
- Cognitieve tests: dit zijn reeksen vragen en kleine eenvoudige oefeningen (woorden onthouden, een klok tekenen, mentale berekeningen maken) die helpen om op een objectieve manier de werking van het geheugen, de aandacht, de taal, enz. te evalueren.
- Een volledige klinische en neurologische beoordeling.
- Aanvullende onderzoeken zoals een bloedonderzoek (om de omkeerbare oorzaken te onderzoeken) en vaak een hersenbeeldvorming (MRI of CT-scan) om de structuur van de hersenen te visualiseren en eventuele afwijkingen op te sporen.
◆ ◆ ◆
Preventieve actie: stimuleer en bescherm je geheugen
Of je nu onschuldig vergeet of gewoon alle kansen wilt benutten om je hersenen zo lang mogelijk te behouden, weet dat je niet machteloos bent. Onderzoek heeft aangetoond dat onze levensstijl een directe impact heeft op onze hersengezondheid. Dit is het concept van "cognitieve reserve": hoe meer je je hersenen gedurende je leven traint, hoe weerbaarder ze zullen zijn tegen de effecten van leeftijd of ziekte.De pijlers van een goede hersengezondheid
Voor je geheugen zorgen, betekent in de eerste plaats voor je algemene gezondheid zorgen. De aanbevelingen zijn eenvoudig en gebaseerd op gezond verstand. Het is raadzaam om een gezonde levensstijl aan te nemen die op verschillende pijlers is gebaseerd:- Een uitgebalanceerd dieet: Geef de voorkeur aan een mediterraan dieet, rijk aan fruit, groenten, vette vis (rijk aan omega-3), en beperk suikers en verzadigde vetten.
- Regelmatige fysieke activiteit: Wandelen, fietsen, zwemmen... Het belangrijkste is om te bewegen. Lichamelijke activiteit verbetert de bloedcirculatie in de hersenen en bevordert de creatie van nieuwe neuronen.
- Een goede slaap: Het is tijdens de diepe slaap dat de hersenen de herinneringen van de dag sorteren en consolideren. Zorg ervoor dat je voldoende slaapt en onder goede omstandigheden.
- Rijke sociale contacten: Onderhouden van vriendschappelijke en familiale relaties, deelnemen aan groepsactiviteiten, discussiëren... Dit alles vormt een zeer krachtige cognitieve stimulatie.
- Stressmanagement: Chronische stress is toxisch voor de hersenen. Technieken zoals meditatie, yoga of gewoon ontspannende vrijetijdsactiviteiten kunnen helpen.
Cognitieve training met JOE, je hersencoach
Naast een gezonde levensstijl is het mogelijk om je cognitieve functies direct te stimuleren. Dit is waar tools zoals onze applicatie JOE, je hersencoach in beeld komen. De hersenen hebben een geweldige capaciteit genaamd "neuroplasticiteit": ze kunnen zich reorganiseren, nieuwe verbindingen tussen neuronen creëren en zich aanpassen, op elke leeftijd. Cognitieve training heeft precies als doel deze plasticiteit te benutten.JOE is ontwikkeld in samenwerking met experts in de neurowetenschappen om je een gepersonaliseerd en leuk trainingsprogramma aan te bieden. In plaats van repetitieve en saaie oefeningen te doen, stimuleer je je hersenen door middel van boeiende spellen die zich richten op verschillende essentiële functies:- Het geheugen: spellen om lijsten, gezichten, locaties te onthouden.
- De aandacht: uitdagingen om je concentratie en je vermogen om afleidingen te negeren te verbeteren.
- Logica en redenering: puzzels om je probleemoplossend vermogen te trainen.
- De uitvoerende functies: oefeningen om je mentale flexibiliteit en planning te verbeteren.