Participatiewet en sociale werkvoorziening: wat is er veranderd sinds 2015?

Wat is de Participatiewet en waarom kwam die er in 2015?

De Participatiewet is een wet die per 1 januari 2015 in werking trad. Het doel is dat zoveel mogelijk mensen naar vermogen meedoen op de arbeidsmarkt, ook als zij daar extra ondersteuning bij nodig hebben. De wet verving de Wet werk en bijstand (WWB) en bundelde die met de Wet sociale werkvoorziening (Wsw) en een deel van de Wajong tot één stelsel.

De gedachte erachter: werken bij een gewone werkgever moet de norm worden, in plaats van werken in een aparte, afgeschermde voorziening. De gemeente kreeg daarbij een veel grotere rol. Zij is sindsdien het eerste aanspreekpunt voor wie een bijstandsuitkering aanvraagt, begeleiding naar werk nodig heeft of vragen heeft over werken met een beperking.

Het gaat hier om een wettelijke verandering die al enkele jaren geleden is ingevoerd. De uitwerking in de praktijk verschilt echter per gemeente en per arbeidsmarktregio. Wat u in uw eigen gemeente kunt verwachten, hoort u bij het loket voor werk en inkomen.

Wat is er gebeurd met de sociale werkvoorziening (Wsw)?

De Wsw bood mensen met een beperking, die niet bij een gewone werkgever aan de slag konden, een dienstverband bij een sociale werkplaats of via een detachering. Vaak ging het om werk in een eigen sociaal werkbedrijf van de gemeente, bijvoorbeeld in de groenvoorziening, productie of verpakking.

Sinds 1 januari 2015 is de Wsw gesloten voor nieuwe instroom. Wie vanaf die datum werk met ondersteuning nodig heeft, kan dus niet meer een nieuw Wsw-dienstverband krijgen. Mensen die op dat moment al een Wsw-dienstverband hadden, bleven in dienst met behoud van hun rechten. De groep Wsw-medewerkers wordt daardoor langzaam kleiner, omdat er geen nieuwe mensen bij komen.

Veel voormalige sociale werkbedrijven hebben hun taken inmiddels aangepast. Zij werken vaak samen met gemeenten en werkgevers in de regio, bijvoorbeeld bij het begeleiden van mensen naar werk of het organiseren van beschut werk. De naam, de organisatievorm en het aanbod verschillen per regio.

Kunt u dan nog bij een sociale werkplaats terecht? Voor nieuwe instroom niet. Een nieuw Wsw-dienstverband is niet meer mogelijk, ook niet als u of uw kind vroeger op een wachtlijst stond of als een familielid daar vroeger werkte. Dat is een wijziging die in 2015 is doorgevoerd en die nog steeds geldt.

Wat wel kan, is werken in een beschutte omgeving onder de nieuwe regeling voor beschut werk (zie de volgende vraag). Sommige organisaties die vroeger een Wsw-werkbedrijf waren, bieden deze beschutte werkplekken aan. Het verschil is dat het nu gaat om een gewone arbeidsovereenkomst, waarvoor u eerst door UWV wordt beoordeeld.

Als u zelf werkt op grond van een bestaand Wsw-dienstverband en u maakt zich zorgen over uw baan: dat dienstverband is niet vervallen door de Participatiewet. Stel uw vragen aan uw werkgever, uw vakbond of de gemeente.

Wat is beschut werk nieuwe stijl?

Beschut werk is een voorziening voor mensen die vanwege hun beperking alleen kunnen werken in een beschutte omgeving, met veel begeleiding en aanpassingen. Het gaat om mensen die niet bij een gewone werkgever kunnen werken, ook niet met standaardondersteuning, maar die wel in staat zijn om arbeid te verrichten.

Het verschil met de oude Wsw zit vooral in de manier waarop het is geregeld:

• Indicatie door UWV. De gemeente vraagt UWV om te beoordelen of beschut werk nodig is. Zonder positief advies van UWV kunt u niet in aanmerking komen.
• Gewone arbeidsovereenkomst. Beschut werk is een dienstbetrekking, geen aparte voorziening buiten de arbeidsmarkt. De afspraken over uren en loon staan in uw arbeidsovereenkomst.
• Gemeente zorgt voor plekken. De gemeente moet ervoor zorgen dat er beschutte werkplekken beschikbaar zijn voor wie een indicatie heeft. Hoe snel dat lukt, verschilt per gemeente.
• Geen automatisch recht op een plek op korte termijn. Een indicatie is geen garantie dat er direct een plek is. Vraag uw gemeente naar de verwachte wachttijd.

Beschut werk is dus een kleinere, strenger afgebakende voorziening dan de oude Wsw. Het is er niet voor iedereen met een beperking, maar voor mensen die zonder beschutting niet aan het werk kunnen.

JOE

Ons leerspel

JOE, ons hersentrainingsprogramma voor volwassenen: stimuleer geheugen, aandacht, logica en taal.

Ontdek het spel →

Wat is de banenafspraak en het doelgroepregister?

De banenafspraak is een afspraak tussen de overheid, werkgevers en werknemers om extra banen te creëren voor mensen met een arbeidsbeperking. Het gaat om banen in het bedrijfsleven en bij de overheid. Het idee is dat werkgevers hun verantwoordelijkheid nemen en dat mensen met een beperking meer kansen krijgen op een gewone baan.

UWV beheert het doelgroepregister. Wie daarin staat, behoort tot de doelgroep van de banenafspraak. Dat is bijvoorbeeld het geval als u door een beperking niet zelfstandig het wettelijk minimumloon kunt verdienen, maar wel kunt werken met ondersteuning. Voor werkgevers kan het werken met iemand uit het register aantrekkelijk zijn, omdat daar regelingen aan gekoppeld kunnen zijn.

De concrete doelen en de regels rond de banenafspraak kunnen worden aangepast. Kijk daarom op de actuele pagina’s van de Rijksoverheid en UWV voor de laatste stand van zaken.

Wat is er veranderd voor de Wajong?

Ook de Wajong veranderde per 1 januari 2015. Sindsdien is de Wajong alleen nog bedoeld voor jongvolwassenen die duurzaam geen of nauwelijks arbeidsvermogen hebben. Jongeren met een beperking die wel (deels) kunnen werken, vallen onder de Participatiewet en gaan voor ondersteuning naar de gemeente.

Voor veel jongeren en hun ouders betekent dat: eerst kijken wat er wel mogelijk is op de arbeidsmarkt, met begeleiding en voorzieningen. Alleen wie aantoonbaar geen redelijk uitzicht heeft op werk, komt in aanmerking voor de Wajong. UWV beoordeelt dat. Mensen die voor 2015 al een Wajong-uitkering hadden, vallen vaak nog onder de eerdere regelingen.

Welke ondersteuning is er voor werknemers en werkgevers?

Onder de Participatiewet staan werken bij een gewone werkgever en maatwerk centraal. De gemeente en UWV kunnen verschillende voorzieningen inzetten, afhankelijk van uw situatie. Veel genoemde voorbeelden zijn:

• Loonkostensubsidie: de gemeente compenseert (een deel van) het verschil tussen het loon en de productiviteit van de werknemer, op basis van de zogeheten loonwaarde.
• Jobcoach: een persoonlijke begeleider op de werkvloer die helpt bij het inwerken en bij het vasthouden van het werk.
• Werkplekaanpassingen: hulpmiddelen of aanpassingen aan de werkplek, zodat de taak goed kan worden uitgevoerd.
• Proefplaatsing: de mogelijkheid om een tijd te proberen of een baan past, voordat een vast contract wordt aangegaan.
• No-riskpolis: bij ziekte van de werknemer loopt de werkgever minder financieel risico, wanneer deze polis van toepassing is.

Welke voorzieningen voor u gelden, hangt af van uw persoonlijke situatie, de werkgever en de afspraken in uw regio. Het juiste loket is meestal de gemeente of UWV. Werkgevers kunnen vaak terecht bij een werkgeversservicepunt in hun regio.

Wat is het verschil tussen de oude Wsw en de Participatiewet?

De onderstaande tabel zet de belangrijkste verschillen op een rij. Het gaat om de grote lijnen; per gemeente kan de uitwerking verschillen.

Wat als werken (nog) niet mogelijk is?

Niet iedereen kan werken, en dat hoeft ook niet. Voor wie niet kan werken of daar nog niet aan toe is, zijn er andere vormen van invulling van de dag. De gemeente kan op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) dagbesteding regelen. Bij een intensieve zorgvraag, waarbij permanent toezicht of zorg in de buurt nodig is, kan de Wet langdurige zorg (Wlz) van toepassing zijn. Daarvoor is een indicatie van het CIZ nodig.

Wie een bijstandsuitkering heeft, heeft in principe een arbeidsverplichting. Is werken om medische of andere redenen niet mogelijk, dan kan de gemeente onder voorwaarden een ontheffing verlenen. Meld dit tijdig en onderbouw het met gegevens van uw arts of behandelaar.

Sommige mensen werken eerst vrijwillig of in een dagbestedingsproject en groeien later door naar betaald werk. De gemeente kan helpen om te kijken welke volgende stap past.

Hoe vraagt u ondersteuning aan?

De stappen verschillen per situatie, maar in grote lijnen gaat het zo:

1. Neem contact op met uw gemeente. Meld u bij het loket voor werk en inkomen of bij het participatieteam. Zij bespreken uw situatie en wat u wilt.
2. Laat uw mogelijkheden in kaart brengen. Er volgt een gesprek en soms een beoordeling van wat u kunt en welke ondersteuning nodig is.
3. Vraag zo nodig een beoordeling van UWV aan. Voor beschut werk of opname in het doelgroepregister is een besluit of advies van UWV nodig. De gemeente of UWV vertelt u hoe dit loopt.
4. Bespreek passende voorzieningen. Denk aan een jobcoach, loonkostensubsidie, een proefplaatsing of een aangepaste werkplek.
5. Maak bezwaar als u het niet eens bent. In een besluit staat hoe en binnen welke termijn u bezwaar kunt maken.

Voor ouders en andere familieleden geldt: u kunt meegaan naar gesprekken en u kunt iemand helpen met formulieren, als uw naaste dat wil. Is er een wettelijk vertegenwoordiger, dan is die ook betrokken. Een onafhankelijke cliëntondersteuner of sociaal raadsman kan meedenken; vraag bij uw gemeente naar de mogelijkheden.

Veelgestelde vragen over de Participatiewet en de Wsw

Kan ik mij nog aanmelden voor de sociale werkvoorziening (Wsw)?

Nee. De Wsw is sinds 1 januari 2015 gesloten voor nieuwe instroom. Wie nu ondersteuning bij werk nodig heeft, valt onder de Participatiewet en meldt zich bij de gemeente. Mensen die al in 2014 of eerder een Wsw-dienstverband hadden, behouden dat dienstverband.

Wat is het verschil tussen beschut werk en een gewone baan met ondersteuning?

DYNSEO-test

Doe de test →

Beschut werk is bedoeld voor mensen die alleen in een aangepaste, beschutte omgeving met voortdurende begeleiding kunnen werken. Daarvoor is een indicatie van UWV nodig. Bij een gewone baan met ondersteuning werkt u bij een reguliere werkgever, bijvoorbeeld met loonkostensubsidie, een jobcoach of een aangepaste werkplek.

Wat is het doelgroepregister?

Het doelgroepregister is een register van UWV waarin mensen staan die onder de banenafspraak vallen. Wie erin staat, kan door werkgevers worden herkend als iemand voor wie extra ondersteuning en regelingen mogelijk zijn. Of u erin kunt worden opgenomen, beoordeelt UWV.

Verliest iemand met een Wsw-dienstverband zijn werk door de Participatiewet?

Nee. Bestaande Wsw-dienstverbanden zijn niet ingetrokken. De regeling loopt alleen af omdat er geen nieuwe mensen meer bij komen. Heeft u vragen over uw eigen dienstverband, dan kunt u terecht bij uw werkgever, de vakbond of de gemeente.

Waar kan ik terecht als werken niet of nog niet mogelijk is?

Dan kan dagbesteding via de gemeente (Wmo) of, bij een intensieve zorgvraag, via de Wet langdurige zorg (Wlz) een passende oplossing zijn. Voor jongvolwassenen die duurzaam geen arbeidsvermogen hebben, bestaat daarnaast de Wajong van UWV.

Activiteiten en spellen om het geheugen en de aandacht te stimuleren

Werken, ook in een beschutte omgeving, vraagt concentratie, geheugen en doorzettingsvermogen. Regelmatig en op een prettige manier oefenen kan helpen om die vaardigheden vast te houden of verder te ontwikkelen, naast de begeleiding van gemeente, UWV of werkgever. Enkele concrete voorbeelden:

• Korte dagelijkse oefeningen: tien minuten per dag met geheugenspelletjes, zoals paren zoeken, woorden aanvullen of patronen herkennen.
• Taken plannen en nabespreken: schrijf een kleine dagplanning en bekijk ’s avonds wat gelukt is. Dat bouwt zelfvertrouwen en structuur op, handig bij een nieuwe baan of werkplek.
• Oefenen met aandacht: een kort spel of puzzel met een duidelijk doel helpt om langer bij een taak te blijven.

DYNSEO biedt hiervoor materiaal en opleidingen. De app JOE is een trainer voor hersentraining voor volwassenen, met oefeningen voor onder meer geheugen en aandacht. Op de pagina Onze hulpmiddelen vindt u een overzicht van beschikbare hulpmiddelen, op Onze trainingen staan de opleidingen voor professionals en familie, en via Onze testen kunt u meer lezen over de beschikbare testen.

Wilt u zich verdiepen in de begeleiding van mensen met een beperking? Dan is de training Aangepaste cognitieve stimulatie voor mensen met een handicap een goed vertrekpunt voor familieleden, begeleiders en professionals.