Verschil tussen woonzorgcentrum en assistentiewoning

Wat is een woonzorgcentrum?

Een woonzorgcentrum is een erkende voorziening in Vlaanderen waar ouderen permanent verblijven en verzorgd worden. Veel mensen zeggen nog steeds rusthuis, en soms valt ook de term rust- en verzorgingstehuis. In het dagelijks leven bedoelen ze hetzelfde: een plek waar u woont, maar waar ook verpleegkundigen en zorgpersoneel dag en nacht aanwezig zijn.

U heeft in een woonzorgcentrum meestal een eigen kamer, soms met een kleine zithoek of een eigen badkamer. De maaltijden, het schoonmaken van de kamer, de was en de activiteiten zijn in het aanbod opgenomen. Het gaat dus om een totaalpakket: wonen, verzorging en gezelschap onder één dak. Woonzorgcentra worden beheerd door openbare besturen (zoals het OCMW), door verenigingen zonder winstoogmerk of door commerciële organisaties. De organisatie en sfeer verschillen daardoor van huis tot huis.

Wat is een assistentiewoning?

Een assistentiewoning, vroeger vaak serviceflat genoemd, is een appartement dat is aangepast aan ouderen. U woont zelfstandig: u heeft uw eigen voordeur, uw eigen keuken en uw eigen leefritme. Het gebouw is toegankelijk, vaak met een lift, en er is een oproepsysteem waarmee u in geval van nood hulp kunt inroepen.

Daarnaast zijn er diensten die u kunt gebruiken: bijvoorbeeld een gemeenschappelijke ruimte, een restaurant of maaltijdbezorging, hulp bij het onderhoud en activiteiten. Welke diensten er precies bij horen en welke u apart betaalt, verschilt per project. De zorg zelf, zoals verpleging, gezinszorg of kinesitherapie, komt van externe thuiszorgdiensten die u zelf kiest. Een assistentiewoning is dus geen zorginstelling, maar een woonvorm met een vangnet.

Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen beide?

De tabel geeft een eerste overzicht. Houd er rekening mee dat elke voorziening haar eigen regels heeft: de tabel beschrijft het algemene beeld, niet elk afzonderlijk huis.

Voor wie is welke woonvorm geschikt?

Een woonzorgcentrum is bedoeld voor mensen die niet meer veilig of haalbaar thuis kunnen blijven wonen, ook niet met de beste thuiszorg. Denk aan iemand die 's nachts regelmatig hulp nodig heeft, die hulp nodig heeft bij wassen, aankleden en eten, of die door dementie niet meer alleen kan wonen zonder risico. Ook wanneer de mantelzorger uitgeput raakt, kan een opname de juiste stap zijn.

Een assistentiewoning past bij iemand die nog veel zelf kan, maar zich zorgen maakt over een val, over eenzaamheid of over het onderhoud van een grote woning. Het komt ook voor dat mensen er verhuizen nadat hun partner is overleden en het huis te groot of te stil is geworden. Het is wel belangrijk dat u zelf, of samen met familie, de zorg kunt organiseren. Een assistentiewoning vraagt dus enige zelfredzaamheid.

Welke zorg en diensten krijgt u?

In een woonzorgcentrum zorgt het eigen team voor uw dagelijkse verzorging: wassen, medicatie volgens voorschrift, mobiliseren, begeleiding bij het eten en toezicht in de nacht. Daarnaast zijn er doorgaans verpleegkundigen, zorgkundigen en vaak ook ergotherapeuten, kinesisten en animatoren aanwezig. Veel woonzorgcentra hebben een afdeling of werking voor mensen met dementie. Uw eigen huisarts blijft in de regel betrokken, maar vraag dat na, want de praktische afspraken verschillen.

In een assistentiewoning is de dienstverlening lichter. Het basispakket bestaat doorgaans uit een oproepsysteem en enige vorm van permanentie of bereikbaarheid. Voor al het andere, zoals gezinszorg, thuisverpleging, een poetshulp of maaltijden aan huis, kiest en betaalt u zelf een dienst. Het voordeel is dat u de zorg kunt opbouwen volgens uw noden en ze kunt stopzetten als het beter gaat. Het nadeel is dat u of uw familie de coördinatie op zich moet nemen, en dat de zorg op afspraak komt, niet vanzelf.

JOE

Ons leerspel

JOE, ons hersentrainingsprogramma voor volwassenen: stimuleer geheugen, aandacht, logica en taal.

Ontdek het spel →

Wat kost het, en wie helpt bij de financiering?

Voor beide woonvormen geldt: de kosten verschillen sterk van voorziening tot voorziening en veranderen regelmatig. Daarom vindt u in dit artikel geen bedragen. Deze bedragen kunt u het best opvragen bij de voorziening zelf, en nog beter in meerdere huizen, zodat u kunt vergelijken.

In een woonzorgcentrum betaalt u een dagprijs. Die dekt het verblijf, de basisverzorging en de basisdiensten. Daarnaast kunnen er supplementen zijn voor zaken die niet in de dagprijs zitten. Prijsverhogingen van woonzorgcentra worden in Vlaanderen niet volledig vrij bepaald: ze vallen onder een regeling met toezicht. De voorziening moet u de prijzen schriftelijk meedelen, meestal in een overeenkomst en een huishoudelijk reglement. Lees dat grondig.

In een assistentiewoning zijn er doorgaans drie kostenposten: de huur (of de aankoopprijs als u koopt), de bijdrage voor de diensten van het gebouw en de kosten voor uw eigen thuiszorg en maaltijden. De totale kostprijs hangt dus sterk af van hoeveel zorg u nodig heeft. Een assistentiewoning is niet automatisch goedkoper dan een woonzorgcentrum, zeker niet wanneer de zorg zwaarder wordt.

Wie moeite heeft om de kosten te dragen, kan terecht bij het OCMW van de gemeente. Het OCMW bekijkt de situatie en kan bijdragen, afhankelijk van uw inkomen en vermogen en van de regels die gelden. Ook uw mutualiteit en de Pensioendienst kunnen u informeren over mogelijke tegemoetkomingen of financiële steun voor ouderen. Precieze voorwaarden en bedragen vindt u op de officiële websites (zie het kader Bronnen onderaan) of via een sociaal assistent.

Hoe vraagt u een plaats aan?

Voor een woonzorgcentrum schrijft u zich in bij het huis van uw keuze, meestal met een inschrijvingsformulier en vaak met een medisch verslag van de huisarts. Veel huizen werken met een wachtlijst, en de wachttijd kan sterk verschillen, afhankelijk van de regio en het huis. Daarom schrijven veel mensen zich vroeg in bij meerdere woonzorgcentra, ook als ze de opname nog niet meteen willen. Een inschrijving is in de regel niet bindend: u kunt een aanbod uitstellen of weigeren.

Voor een assistentiewoning neemt u contact op met de beheerder van het project. Dat kan het OCMW zijn, een vereniging zonder winstoogmerk of een private ontwikkelaar. U schrijft zich in als kandidaat, bezoekt het appartement en tekent een huurovereenkomst (of koopakte), en een afzonderlijke overeenkomst voor de diensten. Vraag naar de voorwaarden zoals leeftijd, het inkomen en de opzegtermijn.

In beide gevallen is het zinvol om eerst een gesprek te hebben met uw huisarts, een sociaal assistent van uw mutualiteit of het OCMW. Zij kennen de lokale voorzieningen en kunnen u helpen bij de papieren.

Wat als de zorgbehoefte toeneemt?

Dit is voor veel families de lastigste vraag. In een woonzorgcentrum kan de zorg meestal worden opgeschaald zonder dat u moet verhuizen. Voor mensen met dementie kan een overstap naar een aangepaste afdeling binnen hetzelfde huis aan de orde zijn.

In een assistentiewoning kan de thuiszorg worden uitgebreid, tot op zekere hoogte. Maar op een bepaald moment worden de grenzen bereikt: bij zware nachtzorg, bij ernstige verwardheid of wanneer de veiligheid in het gedrang komt. Dan is een verhuis naar een woonzorgcentrum vaak onvermijdelijk. Praat daar vroeg over, liefst nog terwijl iemand zich goed voelt, zodat de keuze niet in een crisis moet worden gemaakt.

Bij beginnende geheugenproblemen helpt het om tijdig te kijken naar aanpassingen in het dagelijks leven en naar manieren om het geheugen en de aandacht actief te houden. Meer daarover vindt u verderop in dit artikel.

Welke alternatieven bestaan er?

Tussen thuis blijven en een volledige verhuizing zijn er verschillende tussenvormen. Een korte opsomming van wat in Vlaanderen bestaat:

• Thuiszorg: gezinszorg, thuisverpleging, poetshulp via dienstencheques en maaltijden aan huis, soms aangevuld met aanpassingen aan de woning.
• Dagverzorgingscentrum: u verblijft overdag in een zorgcentrum en slaapt thuis. Dat ontlast ook de mantelzorger.
• Kortverblijf: een tijdelijk verblijf in een woonzorgcentrum, bijvoorbeeld na een ziekenhuisopname of als de mantelzorger rust nodig heeft.
• Lokaal dienstencentrum: een laagdrempelige plek voor ontmoeting, activiteiten en een warme maaltijd.
• Andere woonvormen: zoals groepswonen of zorgwonen in een gemeenschap. Het aanbod verschilt per gemeente.

Bent u jonger dan 65 en heeft u een beperking, dan gelden meestal andere regelingen dan deze voor ouderen. Vraag in dat geval advies bij het OCMW of bij een sociale dienst, want de weg verschilt van de hier beschreven route voor ouderen.

Veelgestelde vragen

Is een assistentiewoning hetzelfde als een serviceflat?

In de praktijk wel. Serviceflat is de oudere benaming; in Vlaanderen spreekt men nu van assistentiewoning. De naam zegt overigens weinig over het dienstenpakket: dat verschilt per project.

Kan ik in een assistentiewoning blijven als ik meer zorg nodig heb?

Vaak wel, tot op zekere hoogte, mits u extra thuiszorg inschakelt. Bij zeer zware zorgnood of onveilige situaties is een woonzorgcentrum doorgaans geschikter. Vraag de beheerder vooraf naar zijn beleid.

DYNSEO-test

Doe de test →

Wat is goedkoper: een woonzorgcentrum of een assistentiewoning?

Dat hangt volledig af van de voorziening en van de hoeveelheid zorg die u nodig heeft. Een assistentiewoning lijkt soms goedkoper, maar de zorg komt er bovenop. Vraag in meerdere huizen een schriftelijke prijsopgave en vergelijk de totale kost.

Moet ik me inschrijven voordat ik de plaats nodig heb?

Dat is vaak verstandig, want er kunnen wachtlijsten zijn. Een inschrijving is in de regel niet bindend. Informeer bij elk huis naar de werking van de wachtlijst.

Wie kan mij helpen met de keuze en de aanvraag?

Uw huisarts, het OCMW van uw gemeente en de sociale dienst van uw mutualiteit. Zij kennen de lokale voorzieningen en kunnen u begeleiden bij de papieren en de financiële vragen.

Activiteiten en spellen om het geheugen te stimuleren

Ongeacht waar u woont, blijft het belangrijk om hoofd en geheugen actief te houden. Regelmatige, plezierige activiteiten helpen om aandacht, taal en herinneringen levend te houden en geven structuur aan de dag. Een paar concrete voorbeelden:

• Geheugenspelletjes op tablet of computer: korte oefeningen rond geheugen, aandacht en woordenschat die u in uw eigen tempo speelt.
• Herinneringsmomenten met familie: samen oude foto's bekijken en erover vertellen, in de assistentiewoning of tijdens een bezoek aan het woonzorgcentrum.
• Gezelschapsspellen met kleine groepen: kaarten, bingo of woordspelletjes die ook de sociale contacten onderhouden.

DYNSEO biedt hiervoor ANNELIES, geheugenspelletjes voor senioren. Wilt u als familielid of zorgverlener dieper in de materie duiken, bekijk dan de trainingen over cognitieve stimulatie bij senioren, over ouderen op een andere manier begeleiden en over de ziekte van Alzheimer begrijpen. Een overzicht vindt u op de pagina's onze trainingen en onze hulpmiddelen.