Persoonsgebonden budget (PGB) aanvragen

Wat is een persoonsgebonden budget (pgb)?

Bij een persoonsgebonden budget krijgt u geen zorg “in natura”, dus geen vaste zorgaanbieder die de ondersteuning organiseert. U krijgt in plaats daarvan een budget dat u mag besteden aan de zorg of hulp waarvoor u een indicatie of toekenning heeft. U bepaalt zelf wie u inhuurt, op welke dagen en tijden de zorg plaatsvindt en hoe die wordt ingevuld. Dat kan een professionele zorgaanbieder zijn, een zelfstandige zorgverlener of, onder voorwaarden, iemand uit uw eigen netwerk.

Vrijheid betekent ook verantwoordelijkheid. Als budgethouder bent u of uw vertegenwoordiger de opdrachtgever. U maakt afspraken, bewaakt de kwaliteit, geeft declaraties door en houdt de administratie bij. Voor sommigen maakt dat de zorg persoonlijker, voor anderen is zorg in natura prettiger. Beide keuzes zijn legitiem.

Via welke wet kunt u een pgb aanvragen?

Sinds de grote hervorming van 2015 is de oude AWBZ opgesplitst in drie wetten en blijft de Zorgverzekeringswet bestaan. Op alle vier de terreinen kan een pgb mogelijk zijn. Het loket, de beoordeling en de spelregels verschillen echter per wet. De tabel geeft een eerste overzicht.

Het is mogelijk dat u voor verschillende vormen van zorg met meerdere loketten te maken heeft, bijvoorbeeld een Wmo-pgb voor begeleiding en een Zvw-pgb voor verpleging. Voor elk budget gelden dan eigen aanvragen, plannen en regels.

Wie komt in aanmerking voor een pgb en wat zijn de voorwaarden?

Eerst moet u recht hebben op de zorg of ondersteuning zelf. Voor de Wlz is een indicatie van het CIZ nodig, voor de Wmo en de Jeugdwet volgt een gesprek en onderzoek door de gemeente, en voor de Zvw bepaalt een wijkverpleegkundige de zorgbehoefte. Pas daarna komt de vraag aan de orde of u de zorg ook als pgb wilt en mag organiseren.

In grote lijnen kijken de instanties naar de volgende punten:

• Kunt u de verantwoordelijkheid dragen? U, of uw vertegenwoordiger, moet kunnen inschatten welke zorg nodig is, een zorgverlener kunnen kiezen en de administratie kunnen bijhouden. Een vertegenwoordiger (bijvoorbeeld een ouder, partner, kind of wettelijk vertegenwoordiger) mag dit namens u doen.
• Is de zorg verantwoord en veilig? Het zorgkantoor, de gemeente of de zorgverzekeraar mag een pgb weigeren als er serieuze zorgen zijn over de kwaliteit of veiligheid van de zorg of over het beheer van het budget.
• Heeft u een plan? Meestal vragen zij om een budgetplan waarin u beschrijft welke zorg u wilt inkopen, van wie en voor welke tijd.
• Wordt de zorg geleverd door een toegestane zorgverlener? Zorgverleners moeten aan eisen voldoen, bijvoorbeeld over kwaliteit en over een rechtsgeldige zorgovereenkomst. Uw instantie vertelt u welke dat precies zijn.

Wie aan de voorwaarden voldoet, krijgt het pgb niet automatisch. De gemeente, het zorgkantoor of de zorgverzekeraar beoordeelt elke aanvraag afzonderlijk.

Hoe vraagt u een pgb aan?

De exacte route verschilt per wet. In het algemeen doorloopt u de volgende stappen:

1. Vraag eerst de zorg of ondersteuning aan. Bij de Wlz is dat een indicatie van het CIZ, bij de Wmo en de Jeugdwet een aanvraag bij de gemeente (vaak met een keukentafelgesprek), bij de Zvw een beoordeling door een wijkverpleegkundige.
2. Kies voor een pgb. Geef bij het loket aan dat u de zorg als pgb wilt organiseren. Bij de Wlz kiest u na het indicatiebesluit tussen zorg in natura en een pgb en dient u de aanvraag in bij het zorgkantoor.
3. Schrijf een budgetplan. Beschrijf welke zorg u nodig heeft, wie die gaat leveren en hoe u de kwaliteit bewaakt. Zorgkantoor, gemeente of zorgverzekeraar geeft vaak een formulier of een voorbeeld.
4. Wacht op de beslissing. U krijgt een schriftelijk besluit met onder meer de hoogte van het budget en de periode waarvoor het geldt. Staat er iets in dat u niet begrijpt, vraag er dan naar.
5. Sluit zorgovereenkomsten. Maak met elke zorgverlener schriftelijke afspraken: welke zorg, hoeveel uur en tegen welk tarief. Dit is ook nodig voor de uitbetaling door de SVB.
6. Meld u aan bij de SVB. Het budget wordt aan de SVB doorgegeven. Via de SVB dient u daarna de zorgovereenkomsten, urenstaten en declaraties in.

Hoe lang de behandeling duurt en wanneer het budget ingaat, verschilt per loket. Kijk in de ontvangstbevestiging.

Welke rol speelt de SVB?

De Sociale Verzekeringsbank (SVB) is de uitvoerder van het trekkingsrecht. Dat betekent dat de SVB uw budget beheert en betaalt, in plaats van dat het geld op uw eigen rekening komt. Het systeem bestaat sinds 2015 om fraude te beperken en de verantwoording te vereenvoudigen. De SVB:

EDITH

Ons leerspel

EDITH, ons programma voor cognitieve stimulatie voor senioren: aangepaste spellen om het geheugen te onderhouden.

Ontdek het spel →

• ontvangt de beschikking van uw zorgkantoor, gemeente of zorgverzekeraar;
• controleert de zorgovereenkomst en de declaraties die u indient;
• betaalt uw zorgverleners nadat u de declaratie heeft goedgekeurd;
• verzorgt, als u zorgverleners in dienst neemt, in de regel de loonadministratie en loonaangifte;
• geeft u inzicht in hoeveel budget er is besteed en hoeveel er nog over is.

De SVB beslist niet of u een pgb krijgt of hoe hoog dat is. Dat doen het zorgkantoor, de gemeente of de zorgverzekeraar. De SVB voert uit en houdt de betalingen in de gaten. Hebt u vragen over een declaratie of betaling, dan zijn zij uw eerste aanspreekpunt, vragen over de omvang of inhoud van het budget gaan naar het loket dat het besluit nam.

Hoe hoog is het pgb en wat betaalt u zelf?

Het bedrag staat in uw besluit, en verschilt van persoon tot persoon. In dit artikel noemen wij bewust geen bedragen. De tarieven en de maximumgrenzen worden regelmatig aangepast, en verschillen per wet en soms per gemeente. Het zorgkantoor, de gemeente of de zorgverzekeraar kan u het actuele overzicht geven.

Wel is er een aantal vuistregels dat altijd geldt:

• Controleer of het tarief in uw besluit toereikend is voor de zorgverlener die u wilt inhuren.
• Bij de Wlz en de Wmo kan een eigen bijdrage gelden. Het CAK berekent die, op basis van uw inkomen, vermogen en situatie. Het CAK stuurt u een beschikking. Bij de Zvw spelen het eigen risico en de polisvoorwaarden mee.
• Uit het pgb kunt u alleen betalen wat in uw besluit is toegestaan. Reken niet op het afdekken van zaken die buiten uw indicatie of plan vallen.

Wie mag u betalen met een pgb?

Dat is een van de meest gestelde vragen. U kunt het budget in veel gevallen besteden aan een zorgaanbieder, een zelfstandige zorgverlener zonder personeel (zzp’er) of aan iemand die u zelf in dienst neemt. Soms mag u ook een familielid, vriend of buur betalen, maar dan gelden strengere regels.

Belangrijk is het onderscheid met “gebruikelijke zorg”. Dat is de zorg die huisgenoten of ouders in redelijkheid voor elkaar behoren te verzorgen. Die wordt in de regel niet uit een pgb betaald. Voor kinderen betekent dit bijvoorbeeld dat de gewone zorg van ouders niet wordt vergoed, maar dat de extra zorg door de beperking in sommige gevallen wel in aanmerking kan komen. Hoe ver dat gaat, bepaalt het loket en kan per gemeente en per wet verschillen.

Wat zijn de voor- en nadelen van een pgb ten opzichte van zorg in natura?

Een pgb past niet bij iedereen. De vergelijking hieronder helpt u bij het afwegen.

Wie graag zelf de regie voert, een betrouwbare zorgverlener kent en de administratie aankan, kiest vaak voor een pgb. Wie liever zo min mogelijk regelt of onzeker is over het beheer, kan beter zorg in natura overwegen. U kunt later doorgaans ook overstappen, maar vraag vooraf hoe en wanneer dat kan.

Wat kunt u doen als de aanvraag wordt afgewezen of het budget te laag is?

Een afwijzing of een te laag budget is niet het einde. U ontvangt altijd een schriftelijk besluit met een motivering en een bezwaartermijn. Lees die motivering goed door: soms ontbreekt een document of is het budgetplan onvolledig, en dat is vaak te herstellen.

• Maak bezwaar binnen de termijn die in het besluit staat. Bewaar het bewijs van verzending.
• Laat u bijstaan door een onafhankelijke cliëntondersteuner, een sociaal raadsman of een belangenorganisatie van pgb-houders.
• Overweeg zorg in natura als tijdelijk alternatief, zodat de zorg niet stilvalt terwijl de procedure loopt.

Waar vindt u hulp bij de aanvraag?

U hoeft het niet alleen uit te zoeken. Via de gemeente (Wmo, Jeugdwet) of een regionale organisatie (Wlz) kunt u gratis een onafhankelijke cliëntondersteuner inschakelen die meedenkt over het budgetplan. Het zorgkantoor, de gemeente en de zorgverzekeraar hebben informatie en vaak voorbeeldformulieren, en de SVB beantwoordt vragen over zorgovereenkomsten en declaraties. Ook belangenorganisaties van pgb-houders en mantelzorgsteunpunten delen graag praktische ervaring.

Veelgestelde vragen over het pgb

Krijg ik het pgb-geld op mijn eigen bankrekening?

Nee. Bij een pgb ontvangt u het geld niet zelf. De Sociale Verzekeringsbank (SVB) beheert het budget en betaalt uw zorgverleners na uw goedkeuring van hun declaraties. Dit heet het trekkingsrecht.

Mag ik een familielid of vriend betalen met mijn pgb?

Vaak wel, maar het hangt af van de wet en van de regels van uw gemeente, zorgkantoor of zorgverzekeraar. Zorg die huisgenoten of familieleden als gebruikelijke zorg horen te geven, wordt in de regel niet vergoed. Vraag vooraf na wat in uw situatie geldt.

Kan ik een pgb aanvragen als ik niet zelf kan regelen?

DYNSEO-test

Doe de test →

Ja, een vertegenwoordiger kan het budget namens u beheren, bijvoorbeeld een ouder, partner, kind of wettelijk vertegenwoordiger. Die persoon moet de verantwoordelijkheid kunnen en willen dragen. Het zorgkantoor, de gemeente of de zorgverzekeraar beoordeelt of dit voldoende is.

Wat gebeurt er als mijn pgb-aanvraag wordt afgewezen?

U ontvangt een schriftelijk besluit met een motivering. Daartegen kunt u binnen de termijn die in het besluit staat bezwaar maken. U kunt ook kiezen voor zorg in natura. Een onafhankelijke cliëntondersteuner of sociaal raadsman kan u helpen.

Hoe lang duurt het voordat een pgb wordt toegekend?

Dat verschilt per wet en per loket. De beslistermijn staat in de ontvangstbevestiging van het zorgkantoor, de gemeente of de zorgverzekeraar. Een complete aanvraag met een goed budgetplan voorkomt vertraging.

Activiteiten en spellen om het geheugen en de aandacht te stimuleren

Een pgb gaat over zorg en ondersteuning, maar ook over wat u en uw naaste dagelijks samen doen. Met een eigen budget kiest u vaak bewust voor begeleiding die bij de persoon past. Wie daarnaast thuis op een prettige manier actief wil blijven, kan het geheugen en de aandacht spelenderwijs oefenen. Enkele concrete voorbeelden:

• Korte dagelijkse oefeningen: tien minuten per dag paren zoeken, woorden aanvullen of patronen herkennen, in een tempo dat prettig voelt.
• Dagplanning samen doornemen: bespreek ’s avonds wat gelukt is. Dat geeft structuur en zelfvertrouwen.
• Spelletjes met een duidelijk doel: een puzzel of een kort spel, gericht op aandacht en concentratie, helpt om langer bij een taak te blijven.

DYNSEO biedt hiervoor materiaal en opleidingen. Voor kinderen en jongeren (die vaak onder de Jeugdwet vallen) is er COCO DENKT & COCO BEWEEGT, educatieve software waarmee kinderen spelenderwijs oefenen met denken en bewegen. Voor volwassenen is er de app JOE, een trainer voor hersentraining met oefeningen voor onder meer geheugen en aandacht. Op de pagina Onze hulpmiddelen vindt u een overzicht van beschikbare hulpmiddelen, op Onze trainingen de opleidingen voor familie en professionals, en via Onze testen kunt u meer lezen over de beschikbare testen.

Wilt u zich verdiepen in de begeleiding van mensen met een beperking? Dan is de training Aangepaste cognitieve stimulatie voor mensen met een handicap een goed vertrekpunt voor ouders, begeleiders en professionals. Of u dergelijke producten of trainingen uit uw pgb mag bekostigen, hangt af van uw besluit en uw budgetplan. Vraag dat altijd eerst na bij uw zorgkantoor, gemeente of zorgverzekeraar.