Verschil tussen verzorgingshuis en verpleeghuis: wat is er veranderd?

Wat is het verschil tussen een verzorgingshuis en een verpleeghuis?

Van oudsher waren dit twee verschillende soorten woonvormen voor ouderen. In een verzorgingshuis woonden ouderen die zelfstandig in een eigen kamer of appartement konden leven, maar die niet meer alles zelf konden: bijvoorbeeld koken, schoonmaken, medicijnen innemen of zich veilig voelen. Er was dagelijkse begeleiding, een gezamenlijke maaltijd en vaak een gezellige gemeenschappelijke ruimte.

In een verpleeghuis woonden en wonen mensen die intensieve zorg en verpleging nodig hebben, bijvoorbeeld door een vergevorderde dementie, een ernstige lichamelijke aandoening of door een combinatie van beperkingen. Hier zijn verpleegkundigen en verzorgenden dag en nacht aanwezig, en er is een specialist ouderengeneeskunde beschikbaar.

Het belangrijkste verschil zat dus in de zwaarte van de zorg: lichte begeleiding in het verzorgingshuis, intensieve verpleging en toezicht in het verpleeghuis. Dat verschil bestaat nog steeds, maar de lichte variant is als aparte voorziening grotendeels verdwenen.

Wat is er in 2015 veranderd?

Tot 2015 werd langdurige zorg geregeld via de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ). Daaronder konden ook mensen met een relatief lichte zorgvraag een indicatie krijgen voor opname in een verzorgingshuis. Per 1 januari 2015 is die wet vervangen door drie nieuwe regelingen:

• de Wet langdurige zorg (Wlz) voor mensen die permanent zware zorg nodig hebben;
• de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), uitgevoerd door de gemeente, voor ondersteuning bij zelfstandig wonen en meedoen in de samenleving;
• de Zorgverzekeringswet (Zvw), waaronder onder meer wijkverpleging (verpleging en verzorging aan huis) valt.

Een belangrijk gevolg was dat nieuwe aanvragers met een lichte zorgvraag niet meer in aanmerking kwamen voor een plek in een verzorgingshuis via de Wlz. Het politieke uitgangspunt was dat mensen zo lang mogelijk zelfstandig thuis wonen, met ondersteuning in de eigen omgeving. Mensen die al in een verzorgingshuis woonden, konden onder overgangsregels doorgaans blijven wonen. Voor nieuwe aanvragers is dat dus niet meer vanzelfsprekend.

Bestaat het verzorgingshuis nog?

Als aparte, door de overheid gefinancierde voorziening voor lichte zorg: grotendeels niet meer. Veel gebouwen die vroeger een verzorgingshuis waren, zijn inmiddels herbestemd. Sommige zijn omgebouwd tot verpleeghuislocaties, andere tot seniorenwoningen of zorgappartementen. In sommige plaatsen kunt u er een woning huren en daar de zorg bij inkopen.

Ook ziet u nog vaak woonvormen met een naam die aan het oude verzorgingshuis doet denken. Wees voorzichtig: de naam zegt niet automatisch iets over de zorg die u krijgt of hoe die wordt betaald. Vraag altijd na welke zorg er geleverd wordt, wie die zorg betaalt en wat u zelf betaalt.

Wat is er voor in de plaats gekomen?

Het oude verzorgingshuis is vervangen door een combinatie van voorzieningen. Welke u nodig heeft, hangt af van hoeveel zorg er nodig is:

• Lichte zorg en ondersteuning thuis. Via de Wmo kan de gemeente huishoudelijke hulp, dagbesteding, vervoer, woningaanpassingen en hulpmiddelen regelen. Voor verpleging en verzorging aan huis (bijvoorbeeld hulp bij wassen en aankleden, wondverzorging of medicijnen) is de wijkverpleegkundige er; die zorg wordt via de zorgverzekering vergoed.
• Zwaardere zorg in een instelling. Wie permanent toezicht of 24 uur per dag zorg in de nabijheid nodig heeft, kan met een Wlz-indicatie terecht in een verpleeghuis.
• Zwaardere zorg thuis. Ook met een Wlz-indicatie kan thuis wonen soms mogelijk blijven, bijvoorbeeld via een volledig pakket thuis (VPT), een modulair pakket thuis (MPT) of een persoonsgebonden budget (PGB).
• Tussenvormen. Denk aan seniorenwoningen, aanleunwoningen bij een zorgcentrum, woongroepen voor ouderen en particuliere woonzorgvormen waarbij u zelf de kosten draagt.

Hoe verhouden verzorgingshuis, zorg thuis en verpleeghuis zich tot elkaar?

De tabel hieronder zet de drie mogelijkheden naast elkaar. Let op: de eerste kolom beschrijft de situatie van vóór 2015 en is dus niet meer actueel. Zij staat er om te laten zien wat er veranderd is.

JOE

Ons leerspel

JOE, ons hersentrainingsprogramma voor volwassenen: stimuleer geheugen, aandacht, logica en taal.

Ontdek het spel →

Wanneer komt u in aanmerking voor een verpleeghuis (Wlz)?

De Wlz is bedoeld voor mensen die blijvend intensieve zorg nodig hebben. In de praktijk gaat het om mensen die permanent toezicht nodig hebben of 24 uur per dag zorg in de nabijheid, omdat zij een ernstige lichamelijke of verstandelijke beperking, een psychische stoornis, een aandoening zoals dementie of een combinatie daarvan hebben. Niet iedere oudere met zorgbehoefte komt dus in aanmerking: het gaat om de zwaarte en blijvendheid van de zorgvraag.

Of dat bij u of uw naaste het geval is, bepaalt het CIZ (Centrum indicatiestelling zorg). Het CIZ kijkt naar de medische situatie en naar wat u zelf nog kunt. Zij geven een indicatie af, vaak aangeduid met een zorgprofiel. Dat bepaalt welk soort zorg en begeleiding u krijgt.

Hoe vraagt u Wlz-zorg aan?

De aanvraag loopt in grote lijnen als volgt:

1. Bespreek uw situatie met de huisarts, de specialist ouderengeneeskunde of de wijkverpleegkundige. Zij kunnen inschatten of een Wlz-aanvraag zinvol is.
2. Dien een aanvraag in bij het CIZ. U kunt dit zelf doen, of laten doen door een familielid of een vertegenwoordiger. Het CIZ vraagt om gegevens van uw behandelaar.
3. Wacht op het besluit. Het CIZ kan om aanvullende informatie vragen. Bij een positief besluit krijgt u een Wlz-indicatie.
4. Neem contact op met het zorgkantoor. Het zorgkantoor in uw regio regelt de zorg met zorgaanbieders en kan u helpen bij het zoeken naar een plek. Het is goed om dit vroeg te doen, omdat er soms een wachttijd is.
5. Kies zorg in natura of een PGB. U kunt de zorg laten leveren door een aanbieder of een persoonsgebonden budget kiezen. Voor een PGB werkt u samen met de Sociale Verzekeringsbank (SVB).

Hoe regelt u lichtere zorg thuis via de Wmo?

Als u (nog) geen permanente 24-uurszorg nodig heeft, is de gemeente uw eerste aanspreekpunt. Zij is verantwoordelijk voor de Wmo. U meldt zich bij het Wmo-loket van uw gemeente en er volgt een gesprek, vaak het «keukentafelgesprek» genoemd. Daarin wordt gekeken wat u zelf nog kunt, wat uw omgeving kan doen en welke ondersteuning nodig is.

Afhankelijk van uw situatie kan de gemeente bijvoorbeeld voorzien in:

• huishoudelijke hulp;
• dagbesteding of ontmoetingsactiviteiten;
• vervoer, zoals een regiotaxi;
• hulpmiddelen en woningaanpassingen, zoals een traplift of een aangepaste douche;
• ondersteuning van mantelzorgers.

Voor verpleging en verzorging aan huis is de wijkverpleegkundige de aangewezen persoon; die zorg valt onder de zorgverzekering. Ook de huisarts en de praktijkondersteuner kunnen veel meedenken. Informeer bij uw gemeente naar de eigen bijdrage voor Wmo-voorzieningen: zij kan u vertellen wat voor u geldt.

Wat kost het, en wie betaalt wat?

De kosten zijn onder te verdelen per regeling. We noemen hier bewust geen bedragen, omdat deze jaarlijks wijzigen en per persoon verschillen.

• Wlz (verpleeghuis): de zorg zelf wordt gefinancierd uit de Wlz. U betaalt een eigen bijdrage aan het CAK, die onder meer afhangt van uw inkomen, vermogen en leefsituatie. Het CAK kan u vertellen wat dit voor u betekent.
• Wmo (gemeente): u betaalt een eigen bijdrage volgens de regels van uw gemeente. Vraag naar de actuele regeling.
• Zvw (zorgverzekeraar): wijkverpleging wordt vergoed uit de basisverzekering. Het eigen risico van uw zorgverzekering is hierop niet altijd van toepassing; vraag dit na bij uw zorgverzekeraar.
• Particuliere woonzorg: wie kiest voor een woonvorm buiten de Wlz, betaalt de kosten doorgaans zelf. Laat u vooraf een duidelijk overzicht geven van wat er in de prijs zit.

Hoe kiest u een passende woonvorm voor uzelf of uw naaste?

Begin met de vraag: wat is er nodig, en wat is er nog mogelijk? Een paar punten helpen u op weg:

• Zorgvraag. Is de zorg nu licht, maar neemt zij waarschijnlijk toe? Dan loont het om te kijken naar een locatie waar u later kunt doorstromen zonder opnieuw te verhuizen.
• Veiligheid en toezicht. Valt iemand vaak, verdwaalt hij of zij, of is er sprake van nachtelijke onrust? Dat zijn signalen om met de huisarts te bespreken of een Wlz-aanvraag verstandig is.
• Sociale contacten. Eenzaamheid kan zwaar wegen. Informeer bij de gemeente naar ontmoetingsplekken, dagbesteding en vrijwilligers.
• Wensen en gewoonten. Bezoek locaties, praat met bewoners en medewerkers, vraag naar het dagprogramma en hoe er met familie wordt samengewerkt.
• Mantelzorgers. Kijk ook naar de belasting van naasten. Er is ondersteuning beschikbaar voor mantelzorgers, onder meer via de gemeente.

Houd er ook rekening mee dat veranderingen soms stap voor stap gaan: thuis met hulp, daarna een seniorenwoning, en pas later een verpleeghuis. Dat is geen falen, het is een logische ontwikkeling.

Veelgestelde vragen

Bestaat het verzorgingshuis nog in Nederland?

Het lichte verzorgingshuis als aparte voorziening is sinds 2015 grotendeels verdwenen. Veel voormalige verzorgingshuizen zijn omgebouwd tot woonzorglocaties of seniorenwoningen. Wie veel zorg nodig heeft, kan met een Wlz-indicatie terecht in een verpleeghuis; lichtere zorg wordt thuis geregeld via de gemeente (Wmo) en de zorgverzekeraar.

Wie beslist of ik naar een verpleeghuis mag?

Het CIZ (Centrum indicatiestelling zorg) beoordeelt of u recht hebt op zorg uit de Wet langdurige zorg (Wlz). Met een Wlz-indicatie kunt u zich via het zorgkantoor laten helpen bij het zoeken naar een plek.

DYNSEO-test

Doe de test →

Kan ik ook met een Wlz-indicatie thuis blijven wonen?

Ja. Met een Wlz-indicatie zijn in veel gevallen ook thuisvormen mogelijk, zoals een volledig pakket thuis (VPT) of een modulair pakket thuis (MPT), of een persoonsgebonden budget (PGB). Dit hangt af van uw situatie en van wat er in uw regio beschikbaar is.

Wie betaalt de zorg in een verpleeghuis?

De zorg wordt betaald uit de Wlz. U betaalt een eigen bijdrage, die het CAK vaststelt op basis van onder meer uw inkomen en vermogen. Over de hoogte van die bijdrage kunt u zich laten informeren door het CAK.

Waar vraag ik hulp aan als ik lichte zorg nodig heb?

Voor huishoudelijke hulp, hulpmiddelen en ondersteuning in het dagelijks leven kunt u terecht bij de gemeente (Wmo). Voor verpleging en verzorging aan huis kunt u terecht bij de huisarts en de wijkverpleegkundige, die via uw zorgverzekeraar wordt vergoed.

Activiteiten en spellen om het geheugen en de aandacht te stimuleren

Of iemand nu thuis woont, in een seniorenwoning of in een verpleeghuis: een dag met zinvolle bezigheden doet goed. Cognitieve activiteiten kunnen helpen om de aandacht, het geheugen en het plezier in het dagelijks leven te ondersteunen. Ze vervangen geen zorg of behandeling, maar kunnen er een prettige aanvulling op zijn. Een paar voorbeelden:

• Geheugenspelletjes op tablet of computer, die u alleen of samen met een familielid of begeleider kunt doen, bijvoorbeeld met ANNELIES, de app met geheugenspelletjes voor ouderen.
• Samen herinneringen ophalen met foto’s, muziek of oude voorwerpen. Dat geeft gespreksstof tijdens een bezoek.
• Korte, vaste activiteiten op een vast moment van de dag, zoals een woordspel, een puzzel of een wandeling.

Voor familie en professionals die meer willen weten, biedt DYNSEO ook trainingen aan, zoals cognitieve stimulatie bij senioren, ouderen op een andere manier begeleiden en, voor families die te maken krijgen met dementie, Alzheimer: de ziekte begrijpen en oplossingen vinden voor het dagelijks leven. Een overzicht vindt u bij onze hulpmiddelen en onze trainingen.