Wajong: wie heeft er recht op en hoe vraagt u het aan?

Wat is de Wajong precies?

Wajong staat voor “Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten”. De regeling is bedoeld voor mensen die door een ziekte of beperking nooit of nauwelijks de kans hebben gehad om een eigen inkomen op te bouwen. Denk aan jongvolwassenen met een lichamelijke beperking, een verstandelijke beperking, een psychische aandoening of een combinatie daarvan.

De uitkering wordt uitgevoerd door UWV, het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen. De hoogte wordt berekend als percentage van het wettelijk minimumloon en kan afhangen van uw leeftijd en van uw eventuele inkomsten uit werk. Het exacte bedrag verandert regelmatig. Raadpleeg daarom de actuele informatie van UWV in plaats van een bedrag uit een oud artikel.

Bij de Wajong hoort naast de uitkering ook ondersteuning bij werk, voor wie op termijn iets kan en wil doen. Het doel is dus niet alleen inkomen, maar ook zoveel mogelijk deelname aan de maatschappij.

Wie heeft er recht op een Wajong-uitkering?

Voor de Wajong 2015, de regeling die nu geldt voor nieuwe aanvragen, gelden in grote lijnen drie voorwaarden:

• Uw beperking ontstond vroeg. Uw ziekte of beperking bestond al voor uw 18e verjaardag, of ontstond tijdens een studie voordat u 30 werd.
• U heeft duurzaam geen arbeidsvermogen. UWV oordeelt dat u nu en in de toekomst niet in staat bent om zelfstandig het wettelijk minimumloon te verdienen.
• U woont in Nederland en voldoet aan de overige voorwaarden die UWV hanteert, bijvoorbeeld over verblijf en leeftijd.

Het gaat dus niet om de diagnose zelf, maar om wat uw beperking betekent voor uw mogelijkheden om te werken. Twee mensen met dezelfde diagnose kunnen een verschillend besluit krijgen.

Wat betekent “duurzaam geen arbeidsvermogen”?

Dit is de kern van de Wajong 2015 en meteen de term die de meeste vragen oproept. UWV spreekt van arbeidsvermogen als u uw eigen inkomen kunt verdienen, of dat in de toekomst kunt leren. Duurzaam geen arbeidsvermogen betekent dat er geen redelijk uitzicht is op verbetering. Het gaat dus om een situatie die waarschijnlijk blijvend is.

UWV kijkt onder meer naar:

• hoeveel uren per dag en per week u kunt werken;
• of u zelfstandig taken kunt uitvoeren, of continu begeleiding nodig heeft;
• of u uw tempo, concentratie en samenwerking kunt volhouden;
• welke ontwikkelingsmogelijkheden er nog zijn, bijvoorbeeld door onderwijs, training of begeleiding.

Een belangrijk onderscheid: arbeidsvermogen betekent niet dat u fulltime moet kunnen werken. Wie met aanpassingen en begeleiding wel een deel van het minimumloon kan verdienen, wordt doorgaans niet als “duurzaam zonder arbeidsvermogen” gezien. Voor die groep is het stelsel van de Participatiewet bedoeld.

Wat is er sinds de herzieningen veranderd?

De Wajong is de afgelopen jaren fors aangepast. Wie nu zoekt naar informatie, stuit daarom soms op verouderde uitleg. De belangrijkste lijn:

• Wajong 2010: deze regeling kende nog mensen met gedeeltelijk arbeidsvermogen, onder wie veel jongeren die met ondersteuning konden werken.
• Participatiewet en Wajong 2015: sinds 1 januari 2015 komen alleen jongeren met duurzaam geen arbeidsvermogen nog in aanmerking voor de Wajong. Wie wel kan werken, valt onder de Participatiewet en meldt zich bij de gemeente.
• Gesloten voorzieningen: sociale werkplaatsen (Wsw) zijn voor nieuwe instroom gesloten. Voor mensen die ondersteuning bij werk nodig hebben, zijn er andere voorzieningen, zoals beschut werk via de gemeente en loonkostensubsidie voor werkgevers.
• Herbeoordeling: bij oudere regelingen kan UWV de situatie opnieuw bekijken. Voor wie al een Wajong had, gelden vaak nog de regels van het jaar waarin de uitkering begon.

De exacte regels (zoals de leeftijdsgrenzen en bijverdienmogelijkheden) kunnen verschillen per regeling en kunnen sindsdien zijn bijgesteld. Controleer bij twijfel altijd bij UWV onder welke regeling uw uitkering valt.

Wajong 2015 of Participatiewet: wat is het verschil?

JOE

Ons leerspel

JOE, ons hersentrainingsprogramma voor volwassenen: stimuleer geheugen, aandacht, logica en taal.

Ontdek het spel →

De tabel geeft een eerste overzicht. Het is een vereenvoudiging, geen vervanging van het besluit van UWV of de gemeente.

Hoe vraagt u de Wajong aan bij UWV?

De aanvraag verloopt in een aantal stappen. Neem de tijd om alles zorgvuldig voor te bereiden, want een complete aanvraag voorkomt vertraging.

1. Controleer of u in aanmerking kunt komen. Bekijk op de website van UWV de voorwaarden en kijk of uw situatie past. Ook uw school, een mentor, een huisarts of een cliëntondersteuner kan u hierover informeren.
2. Vraag de Wajong aan. U doet dit via UWV, doorgaans digitaal met uw DigiD, of op een andere manier die UWV aanbiedt. Voor jongeren onder de 18 jaar of mensen die niet zelf kunnen beslissen, doen ouders of een wettelijk vertegenwoordiger de aanvraag.
3. Verzamel de gegevens. Denk aan een medisch dossier of verslagen van behandelaars, schoolgegevens, rapporten van onderwijs en begeleiding, en informatie over wat u wel en niet zelfstandig kunt.
4. Werk mee aan de beoordeling. UWV kan u uitnodigen voor een gesprek of een onderzoek.
5. Wacht het besluit af. UWV stuurt u een schriftelijk besluit met de motivering. Bij toekenning staat daarin ook vanaf wanneer de uitkering ingaat.

Voor de precieze termijn waarop u kunt aanvragen rond uw 18e verjaardag, verwijzen wij u naar UWV. Die termijn kan worden aangepast en het is verstandig om niet te lang te wachten.

Hoe verloopt de beoordeling door UWV?

UWV beoordeelt of u duurzaam geen arbeidsvermogen heeft. Dat gebeurt in meerdere stappen. Eerst bekijkt een verzekeringsarts uw medische situatie op basis van dossiers en eventueel een gesprek. Daarna kijkt een arbeidsdeskundige naar wat u in een werksituatie kunt, welke ondersteuning u daarvoor nodig heeft en of er ontwikkelingsmogelijkheden zijn.

Het besluit kan op drie manieren uitvallen:

• Toekenning: u krijgt de Wajong. UWV kan daarbij ook ondersteuning bij werk aanbieden, voor zover dat past.
• Afwijzing wegens arbeidsvermogen: UWV oordeelt dat u wel (deels) kunt werken. U kunt dan terecht bij de gemeente voor de Participatiewet.
• Afwijzing om een andere reden: bijvoorbeeld omdat niet aan de voorwaarden over leeftijd of ontstaan van de beperking is voldaan.

Bent u het er niet mee eens, dan kunt u binnen de termijn die in het besluit staat bezwaar maken. Een cliëntondersteuner, sociaal raadsman of juridisch loket kan u daarbij helpen.

Wat als u wel kunt werken, maar niet zelfstandig?

Veel jongeren zitten in het grijze gebied: ze kunnen werken, maar alleen met begeleiding, aangepast werk of een flexibel rooster. Voor hen is de Participatiewet bedoeld, en hierbij speelt de gemeente de hoofdrol. De gemeente kan bijvoorbeeld:

• een bijstandsuitkering verstrekken als u geen inkomen heeft en aan de voorwaarden voldoet;
• begeleiding naar werk organiseren, bijvoorbeeld via een jobcoach of een werkervaringsplek;
• loonkostensubsidie aan een werkgever geven als uw productiviteit lager ligt dan het minimumloon;
• beschut werk aanbieden aan wie alleen in een beschutte omgeving kan werken. Dit is geen voortzetting van de oude sociale werkplaats, maar een regeling met een eigen indicatie.

Daarnaast bestaat de banenafspraak, een afspraak tussen overheid en werkgevers om extra banen te creëren voor mensen met een arbeidsbeperking. Wie daartoe behoort, kan zich laten opnemen in het doelgroepregister. Informeer bij UWV of de gemeente of dat voor u geldt.

Mag u werken en bijverdienen met een Wajong?

Ja, werken met een Wajong is mogelijk en wordt meestal aangemoedigd. De uitkering is wel afhankelijk van uw inkomsten uit werk. Naarmate u meer verdient, wordt de uitkering meestal lager, maar het systeem is bedoeld om werken lonend te houden. De precieze rekenregels, vrijlatingen en grenzen staan op de website van UWV en kunnen veranderen.

Belangrijk is dat u wijzigingen tijdig doorgeeft: een nieuwe baan, meer of minder uren, een ander loon, een verhuizing of een verandering in uw woonsituatie. Doet u dat niet, dan kan UWV een bedrag later terugvorderen. Bij UWV kunt u ook nagaan welke voorzieningen er zijn om werken mogelijk te maken, zoals een jobcoach of een aanpassing op de werkplek.

Wat kunnen ouders en familie doen?

Voor veel gezinnen is het aanvragen van de Wajong een emotioneel moment: het gaat om het formele erkennen van wat de jongere (nog) niet kan. Tegelijk geeft de uitkering vaak rust en zekerheid. U kunt als familielid op verschillende manieren steunen:

• Ga mee naar gesprekken met UWV, school of gemeente, als de jongere dat prettig vindt.
• Houd een map bij met verslagen, brieven en afspraken, zodat u niets hoeft te zoeken.
• Vraag een cliëntondersteuner via de gemeente. Deze ondersteuning is onafhankelijk en gratis.
• Kijk naar dagbesteding of werk die bij de jongere passen, ook als het uurtje per dag begint.
• Bekijk ook andere regelingen, zoals Wmo-ondersteuning via de gemeente, zorg via de Wlz bij zeer intensieve zorgvraag, en een persoonsgebonden budget.

Vergeet ook uzelf niet: mantelzorg vraagt veel. Bij uw gemeente kunt u terecht voor steunpunten voor mantelzorgers.

Veelgestelde vragen over de Wajong

Kan ik zelf een Wajong aanvragen of moeten mijn ouders dat doen?

Vanaf de leeftijd waarop u zelf kunt beslissen, kunt u de aanvraag zelf doen. Ouders, verzorgers of een wettelijk vertegenwoordiger kunnen u daarbij helpen of de aanvraag namens u indienen. UWV vraagt dan om de nodige gegevens en machtigingen.

Mag ik werken als ik een Wajong-uitkering heb?

Ja. Werken is toegestaan. Inkomsten uit werk hebben wel invloed op de hoogte van de uitkering. Meld daarom elke verandering in uw werk en inkomen tijdig bij UWV, dan voorkomt u terugvorderingen.

DYNSEO-test

Doe de test →

Wat als UWV mijn aanvraag afwijst omdat ik wel arbeidsvermogen zou hebben?

Dan kunt u bezwaar maken binnen de termijn die in het besluit staat. Daarnaast kunt u bij uw gemeente terecht voor ondersteuning en inkomen via de Participatiewet, en kunt u via UWV of de gemeente hulp krijgen bij het zoeken naar werk.

Is de Wajong hetzelfde als een bijstandsuitkering?

Nee. De Wajong is een uitkering voor mensen die al jong een ziekte of beperking kregen en wordt uitgevoerd door UWV. De bijstand valt onder de Participatiewet en wordt verstrekt door de gemeente. De voorwaarden, het inkomen en de begeleiding verschillen.

Hoe lang duurt de beoordeling van een Wajong-aanvraag?

Dat hangt af van uw situatie en van hoe snel de medische en schoolgegevens beschikbaar zijn. UWV vermeldt de wettelijke beslistermijn in de ontvangstbevestiging. Een complete aanvraag verkort de wachttijd.

Activiteiten en spellen om het geheugen en de aandacht te stimuleren

Of u nu in afwachting bent van een besluit, werkt aan uw eerste stappen richting werk, of uw zoon of dochter ondersteunt: het blijft waardevol om het hoofd actief te houden. Concentratie, geheugen en doorzettingsvermogen groeien door regelmatig, op een prettige manier te oefenen. Een paar concrete voorbeelden:

• Korte dagelijkse oefeningen: tien minuten per dag met geheugenspelletjes, zoals paren zoeken, woorden aanvullen of patronen herkennen.
• Taken plannen en nabespreken: schrijf een kleine dagplanning en bekijk ’s avonds samen wat gelukt is. Dat bouwt zelfvertrouwen en structuur op.
• Oefenen met aandacht: een kort spel of puzzel met een duidelijk doel helpt om langer bij een taak te blijven, wat ook op de werkvloer van pas komt.

DYNSEO biedt hiervoor materiaal en opleidingen. De app JOE is een trainer voor hersentraining voor volwassenen, met oefeningen voor onder meer geheugen en aandacht. Op de pagina Onze hulpmiddelen vindt u een overzicht van beschikbare hulpmiddelen, op Onze trainingen staan de opleidingen voor professionals en familie, en via Onze testen kunt u meer lezen over de beschikbare testen.

Wilt u zich verdiepen in begeleiding van mensen met een beperking? Dan is de training Aangepaste cognitieve stimulatie voor mensen met een handicap een goed vertrekpunt voor ouders, begeleiders en professionals.