Wlz of Wmo bij een verstandelijke beperking: waar heb je recht op?

Wat is het verschil tussen de Wlz en de Wmo?

Het verschil zit in de aard en de zwaarte van de zorgvraag. De Wlz is een landelijke verzekering voor mensen die hun hele leven, of in elk geval langdurig, intensieve zorg nodig hebben. Het gaat dan om zorg dag en nacht in de nabijheid of om permanent toezicht, omdat iemand zonder die zorg ernstig tekortkomt of in gevaar kan raken. Er wordt niet gekeken naar uw inkomen om toegang te krijgen. Het CIZ beoordeelt uitsluitend of u aan de voorwaarden voldoet.

De Wmo is een wet die door de gemeente wordt uitgevoerd. De gemeente kijkt wat iemand nodig heeft om zelfstandig te wonen, te leven en deel te nemen aan de samenleving. Denk aan begeleiding, dagbesteding, hulp bij het huishouden, vervoer of een aanpassing in huis. De ondersteuning wordt op maat bepaald en is meestal minder omvangrijk dan wat de Wlz biedt.

Naast deze twee wetten spelen andere regelingen mee. De Zorgverzekeringswet (Zvw) dekt bijvoorbeeld de huisarts, medicijnen en wijkverpleging. Voor kinderen onder de 18 jaar is de Jeugdwet van belang. Voor werk en inkomen kunt u bij het UWV terecht, bijvoorbeeld voor de Wajong. Deze regelingen bestaan naast de Wlz en de Wmo.

Wanneer heeft iemand met een verstandelijke beperking toegang tot de Wlz?

Een verstandelijke beperking is een zogeheten grondslag voor de Wlz. Dat betekent dat de beperking een van de redenen kan zijn waarom iemand toegang krijgt. Alleen een diagnose is echter niet voldoende. Het CIZ kijkt naar twee zaken:

• Blijvende behoefte: de zorgvraag is langdurig of blijvend, niet tijdelijk.
• Permanent toezicht of 24 uur zorg in de nabijheid: iemand heeft de hele dag en nacht iemand in de buurt nodig, of voortdurend toezicht om ernstig nadeel te voorkomen.

Het CIZ onderzoekt ook of iemand wel of niet zelf, met hulp uit de eigen omgeving of met andere voorzieningen, redelijkerwijs uit de voeten kan. De Wlz is een vangnet voor wie echt intensieve zorg nodig heeft. Daarom krijgt niet iedereen met een verstandelijke beperking automatisch een Wlz-indicatie.

Wanneer valt ondersteuning onder de Wmo?

Veel mensen met een verstandelijke beperking hebben geen permanent toezicht nodig, maar wel hulp bij bepaalde taken. Zij wonen zelfstandig, thuis bij hun ouders of in een begeleide woonvorm, en krijgen ondersteuning vanuit de gemeente. Dat is het terrein van de Wmo. Voorbeelden van wat de gemeente kan regelen:

• begeleiding bij dagelijkse taken, zoals geldzaken, post en structuur in de week;
• dagbesteding, zodat iemand een zinvolle dag heeft en contact met anderen;
• hulp bij het huishouden;
• vervoersvoorzieningen voor wie niet zelfstandig kan reizen;
• woningaanpassingen of andere hulpmiddelen;
• respijtzorg, waarmee mantelzorgers even kunnen bijtanken.

De gemeente beoordeelt wat u echt nodig heeft en welke mogelijkheden u zelf of in uw netwerk al heeft. Elke gemeente heeft eigen uitvoeringsregels. Wat in de ene gemeente wordt toegekend, kan in de andere gemeente anders worden ingevuld. Kijk dus altijd op de website van uw eigen gemeente.

Wat zijn de belangrijkste verschillen op een rij?

De tabel hieronder zet de twee stelsels naast elkaar. Het is een algemeen overzicht; uw persoonlijke situatie kan afwijken.

Let op: in de tabel staan bewust geen bedragen. Die wijzigen regelmatig en worden door de overheid vastgesteld. Raadpleeg het CAK, het CIZ of uw gemeente voor actuele informatie.

Hoe vraagt u de Wlz aan bij het CIZ?

De aanvraag voor de Wlz verloopt via het CIZ. Doorgaans gaat u zo te werk:

JOE

Ons leerspel

JOE, ons hersentrainingsprogramma voor volwassenen: stimuleer geheugen, aandacht, logica en taal.

Ontdek het spel →

1. Oriënteren. Lees de informatie van het CIZ of bel de klantenservice. Een onafhankelijke Wlz-cliëntondersteuner kan u gratis helpen.
2. Aanvraag indienen. Dit kan online of op papier. Bij een verstandelijke beperking is het handig om recente verslagen van behandelaars, het onderwijs of de huidige zorgaanbieder bij de hand te hebben.
3. Onderzoek door het CIZ. Het CIZ kan om extra informatie vragen of iemand spreken. Het kijkt of iemand voldoet aan de voorwaarden voor de Wlz.
4. Besluit. U ontvangt een schriftelijk besluit. Bij een positief besluit krijgt u een indicatie met daarin het zorgprofiel en de duur.
5. Zorg regelen. Met de indicatie gaat u naar het zorgkantoor. Dat helpt bij het kiezen van een zorgaanbieder en bij de manier waarop u de zorg wilt ontvangen: bijvoorbeeld zorg in een instelling, volledig pakket thuis, modulair pakket thuis of een persoonsgebonden budget.

De wettelijke beslistermijn en de precieze procedure vindt u op de website van het CIZ. Het is verstandig om de aanvraag niet op het laatste moment in te dienen, bijvoorbeeld wanneer een kind bijna 18 wordt of de huidige zorg stopt.

Hoe vraagt u Wmo-ondersteuning aan bij de gemeente?

Voor de Wmo meldt u zich bij de gemeente waar de persoon met een beperking woont. Dat kan via het Wmo-loket, het sociaal wijkteam of de website van de gemeente. Het proces ziet er meestal zo uit:

1. Melding. U legt kort uit wat u zoekt. De gemeente bevestigt de melding.
2. Gesprek. In het zogeheten keukentafelgesprek bespreekt de gemeente wat de persoon wil, kan en nodig heeft. U mag iemand meenemen, zoals een familielid of een cliëntondersteuner.
3. Onderzoek en plan. De gemeente kijkt welke ondersteuning nodig is, naast wat de persoon zelf en het eigen netwerk al kunnen.
4. Besluit. U krijgt een schriftelijk besluit met de toegekende maatwerkvoorziening of een afwijzing, met uitleg en de bezwaarmogelijkheid.

Wat betaalt u zelf en wat is een pgb?

Zowel bij de Wlz als bij de Wmo kan een eigen bijdrage gelden. Het CAK berekent die en stuurt de rekening. De hoogte hangt af van de regeling, de situatie (bijvoorbeeld thuis wonen of in een instelling) en de gegevens die de Belastingdienst doorgeeft. Omdat de bedragen en grenzen regelmatig wijzigen, noemen wij hier bewust geen cijfers. Op de website van het CAK vindt u actuele informatie en kunt u een berekening laten maken.

Een persoonsgebonden budget (pgb) is een bedrag waarmee u zelf zorg of ondersteuning inkoopt, bijvoorbeeld bij een zorgverlener die u zelf kiest. Zowel in de Wlz als in de Wmo is een pgb onder voorwaarden mogelijk. Voor de Wlz beslist het zorgkantoor, voor de Wmo de gemeente. De Sociale Verzekeringsbank (SVB) betaalt het pgb uit aan de zorgverleners, op basis van het zogeheten trekkingsrecht. U ontvangt het geld dus niet zelf op uw rekening, maar de SVB zorgt voor de betaling en de administratie rond overeenkomsten en declaraties.

Een pgb geeft vrijheid, maar vraagt ook organisatie. U bent verantwoordelijk voor afspraken, planning en verantwoording. Overleg met het zorgkantoor, de gemeente of een cliëntondersteuner of dit past bij uw situatie.

Wat verandert er als iemand 18 jaar wordt?

De overgang naar volwassenheid is een belangrijk moment. Tot de 18e verjaardag valt veel ondersteuning onder de Jeugdwet van de gemeente. Daarna gelden de Wmo of de Wlz, afhankelijk van de zorgvraag. Ook kan een Wlz-indicatie al voor 18 jaar zijn afgegeven. Wat vooral verandert:

• de wet waaronder de ondersteuning valt, en daarmee de loketten waar u moet zijn;
• de regels voor eigen bijdrage en voor wie de aanvrager is: vanaf 18 jaar is de jongere zelf de aanvrager, ook al helpen ouders of een vertegenwoordiger;
• vragen over wonen, dagbesteding, werk en inkomen, zoals de Wajong via het UWV.

Begin daarom ruim vóór de 18e verjaardag met oriënteren. Vraag de huidige zorgaanbieder, de gemeente of een cliëntondersteuner hoe de overgang er in uw situatie uitziet. Bespreek ook of een vorm van vertegenwoordiging nodig is, bijvoorbeeld bewindvoering of mentorschap.

Let op: het verzorgingshuis in zijn oude vorm bestaat sinds 2015 grotendeels niet meer, en beschut werk via de sociale werkvoorziening (Wsw) is niet meer open voor nieuwe instroom. Voor werk en dagbesteding kijkt u tegenwoordig naar de Participatiewet, het UWV en dagbesteding via de Wmo.

Wat kunt u doen als de aanvraag wordt afgewezen?

Een afwijzing hoeft niet het einde te zijn. U heeft verschillende mogelijkheden:

• Lees het besluit goed. Daarin staat waarom de aanvraag is afgewezen en binnen welke termijn u bezwaar kunt maken.
• Maak bezwaar. Bezwaar maakt u bij het CIZ of de gemeente, afhankelijk van wie het besluit nam. Voeg nieuwe informatie toe, zoals recente rapporten.
• Vraag hulp. Een onafhankelijke cliëntondersteuner, of een sociaal raadsman via de gemeente of een belangenorganisatie, kan u gratis of tegen geringe kosten bijstaan.
• Doe opnieuw een aanvraag. Als de situatie verandert of de zorgvraag toeneemt, kunt u opnieuw een aanvraag indienen.

Bewaar alle brieven, verslagen en e-mails. Een goed dossier maakt het verschil bij een bezwaar.

Veelgestelde vragen

Kan iemand met een verstandelijke beperking zowel Wlz als Wmo hebben?

DYNSEO-test

Doe de test →

Meestal valt iemand onder één van beide stelsels voor dezelfde zorg. Wie een Wlz-indicatie heeft, krijgt de zorg die daaronder valt via het zorgkantoor. Voor andere voorzieningen kan de gemeente soms nog een rol spelen. Vraag dit na bij de gemeente of een onafhankelijke cliëntondersteuner.

Wie beslist of iemand toegang heeft tot de Wlz?

Het CIZ (Centrum indicatiestelling zorg) beoordeelt de aanvraag en neemt het besluit. Het zorgkantoor in uw regio regelt daarna de zorg die bij de indicatie hoort.

Moet ik betalen voor Wmo-ondersteuning en Wlz-zorg?

In beide gevallen kan een eigen bijdrage gelden. Het CAK berekent en int die. De hoogte hangt af van de regeling en uw situatie en wijzigt regelmatig. Actuele bedragen vindt u bij het CAK.

Kan een kind jonger dan 18 jaar al een Wlz-indicatie krijgen?

Ja, dat kan als aan de voorwaarden voor de Wlz is voldaan. Voor veel kinderen valt de ondersteuning echter onder de Jeugdwet van de gemeente. Het CIZ kan beoordelen of de Wlz in uw situatie aan de orde is.

Wat als ik het niet eens ben met het besluit?

U kunt bezwaar maken bij de instantie die het besluit nam: het CIZ of de gemeente. De bezwaartermijn staat in het besluit. Een onafhankelijke cliëntondersteuner kan u daarbij helpen.

Activiteiten en spellen om aandacht en geheugen te stimuleren

Naast zorg en ondersteuning is er in het dagelijks leven ruimte voor ontspanning en leren op eigen tempo. Voor mensen met een verstandelijke beperking kunnen korte, vertrouwde en herhaalbare activiteiten prettig zijn. Dat is geen vervanging van zorg of behandeling, maar een aanvulling thuis of op de dagbesteding. Enkele voorbeelden:

• Voor kinderen en jongeren: COCO DENKT & COCO BEWEEGT biedt speelse oefeningen voor aandacht, geheugen en beweging, in kleine stappen.
• Voor volwassenen: JOE, je trainer voor hersentraining bevat oefeningen voor aandacht, geheugen en denkvermogen die u op uw eigen tempo kunt doen.
• Voor begeleiders en familie: de training Aangepaste cognitieve stimulatie voor mensen met een handicap geeft praktische ideeën om de activiteiten aan te passen aan de persoon.

Meer informatie vindt u op de pagina's Onze hulpmiddelen en Onze trainingen.