VAPH, maatwerkbedrijf en buitengewoon onderwijs: de basis

Wat is het verschil tussen VAPH, maatwerkbedrijf en buitengewoon onderwijs?

Dikwijls worden de drie door elkaar gehaald, omdat ze alle drie met een beperking te maken hebben. Toch gaat het om drie verschillende domeinen met elk een eigen bevoegde instantie. Het VAPH staat voor ondersteuning, het maatwerkbedrijf voor werk en het buitengewoon onderwijs voor school. Een persoon kan met één, twee of alle drie te maken krijgen, afhankelijk van leeftijd en noden.

Een voorbeeld: een jongere met een verstandelijke beperking volgt buitengewoon secundair onderwijs, krijgt thuis begeleiding via het VAPH en gaat later aan de slag in een maatwerkbedrijf. De stappen lopen naast elkaar en vragen elk een eigen aanvraag.

Wat is het VAPH en wat doet het?

Het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH) is de Vlaamse overheidsinstantie die ondersteuning mogelijk maakt voor mensen met een beperking. Het gaat niet om één uitkering, maar om een geheel aan mogelijkheden. Denk aan begeleiding, dagondersteuning, persoonlijke assistentie, aangepast wonen, hulpmiddelen en woningaanpassingen.

Het VAPH werkt met persoonsvolgende financiering. Dat betekent dat de ondersteuning rond de persoon wordt georganiseerd en niet omgekeerd. Afhankelijk van de situatie kan het gaan om een budget waarmee u zelf ondersteuning kiest en regelt, of om een toegang tot hulp bij een erkende aanbieder. Daarnaast bestaat er rechtstreeks toegankelijke hulp: bepaalde vormen van ondersteuning waarvoor u geen voorafgaande beslissing van het VAPH nodig hebt. Welke vormen dat precies zijn, kan veranderen; het VAPH geeft de actuele lijst.

Hoe vraagt u ondersteuning aan bij het VAPH?

De stappen kunnen in de loop van de tijd wijzigen, maar de grote lijn is meestal als volgt:

• Stap 1: oriënteren. U bekijkt welke noden u hebt en welke ondersteuning daarbij past. Een ondersteuningsdienst, uw mutualiteit of het OCMW kan hierbij helpen.
• Stap 2: toegang bevestigen. Een multidisciplinair team (MDT) onderzoekt of u tot de doelgroep van het VAPH behoort en welke ondersteuning nodig is.
• Stap 3: aanvraag indienen. Op basis van dat onderzoek dient u een aanvraag in bij het VAPH. U doet dit zelf of met hulp van een vertrouwenspersoon.
• Stap 4: beslissing en keuze. Het VAPH neemt een beslissing. Afhankelijk van de uitkomst kiest u een aanbieder of organiseert u de ondersteuning zelf met een budget.

Houd er rekening mee dat de wachttijd voor sommige vormen van ondersteuning lang kan zijn. Het VAPH bepaalt de volgorde op basis van de noodzaak en de dringendheid. Het loont dus de moeite om vroeg te beginnen en uw situatie goed te laten beschrijven.

Wat is een maatwerkbedrijf en voor wie is het bedoeld?

Een maatwerkbedrijf is een werkgever in Vlaanderen die werkt met mensen die niet of moeilijk aan de slag kunnen in een gewoon bedrijf, omdat ze een beperking hebben of omdat hun situatie een aangepaste werkplek vraagt. De medewerkers voeren echte taken uit, zoals productie, verpakking, groenonderhoud of dienstverlening, in een omgeving met extra begeleiding.

Het maatwerkbedrijf is in Vlaanderen het huidige stelsel voor aangepast werk. Het vervangt de vroegere indeling in aparte werkplaatsen en is een open mogelijkheid voor wie ervoor in aanmerking komt. Naast het maatwerkbedrijf zelf bestaan er ook maatwerkafdelingen: groepen van medewerkers met een maatwerkstatuut die in een gewoon bedrijf werken, met begeleiding en steun.

Het doel is werk dat bij de persoon past. Sommige medewerkers blijven jarenlang in het maatwerkbedrijf werken. Anderen groeien door naar een job in het gewone circuit. Beide paden zijn een geldig resultaat.

Hoe komt u terecht in een maatwerkbedrijf?

JOE

Ons leerspel

JOE, ons hersentrainingsprogramma voor volwassenen: stimuleer geheugen, aandacht, logica en taal.

Ontdek het spel →

De toegang loopt via de VDAB, de Vlaamse dienst voor arbeidsbemiddeling. U meldt zich daar aan als werkzoekende. De VDAB bekijkt uw situatie, uw mogelijkheden en uw noden en beoordeelt of een maatwerkbedrijf of een maatwerkafdeling de juiste plek is. Als dat zo is, krijgt u een erkenning waarmee u bij een maatwerkbedrijf kunt solliciteren.

Vervolgens zoekt u of de VDAB samen met u een bedrijf dat past bij uw interesses en uw woonplaats. Net als bij een gewone job gebeurt de aanwerving door het bedrijf zelf, meestal na een kennismaking of proefperiode.

Wat is buitengewoon onderwijs?

Het buitengewoon onderwijs is een apart onderwijsnet voor kinderen en jongeren die in het gewoon onderwijs, ook met extra ondersteuning, niet de nodige begeleiding kunnen krijgen. Het bestaat voor kleuters, de lagere school en het secundair onderwijs. Elke school richt zich op bepaalde noden en heeft een aangepast aanbod, kleinere klassen en een team van specialisten, bijvoorbeeld een kinesitherapeut, een logopedist of een orthopedagoog.

Het onderwijs is ingedeeld in types, afhankelijk van de aard van de beperking of de problemen. Voorbeelden zijn kinderen met een matige tot ernstige verstandelijke beperking, met emotionele of gedragsproblemen, met een motorische, visuele of auditieve beperking, met een spraak- of taalstoornis of met een autismespectrumstoornis. Het aanbod en de benamingen kunnen wijzigen; Onderwijs Vlaanderen en het CLB geven de actuele indeling.

In het secundair buitengewoon onderwijs bestaan er daarnaast verschillende opleidingsvormen, van een sterke nadruk op zelfstandigheid en sociale vaardigheden tot een opleiding die voorbereidt op werk, bijvoorbeeld in een maatwerkbedrijf, of op verdere studies. Zo sluit de school aan bij wat een jongere later aankan en wil.

Hoe schrijft u uw kind in voor buitengewoon onderwijs?

De inschrijving verloopt niet rechtstreeks via de school alleen. Het CLB (Centrum voor Leerlingenbegeleiding) speelt hierin een centrale rol. Het CLB onderzoekt samen met u, de huidige school en eventueel andere deskundigen of het buitengewoon onderwijs de beste keuze is. Is dat zo, dan stelt het CLB een verslag op waarmee een school voor buitengewoon onderwijs uw kind kan inschrijven. De exacte benaming van dat verslag en de procedure kunnen wijzigen, dus vraag het CLB naar de actuele stappen.

• U praat eerst met de school en het CLB over de noden van uw kind.
• Het CLB onderzoekt de situatie en bespreekt de mogelijkheden met u.
• U kiest, eventueel na een bezoek, een school die past bij de noden van uw kind.
• De school schrijft uw kind in zodra het nodige verslag aanwezig is.

Het is een belangrijke beslissing, en u mag de tijd nemen. Bezoek meerdere scholen, stel vragen over het dagritme, het vervoer en de begeleiding, en praat zo mogelijk met andere ouders.

Wat kost het en welke bedragen gelden er?

Hier houden we het bewust voorzichtig. Bedragen, inkomensgrenzen en eigen bijdragen worden in Vlaanderen en in België regelmatig aangepast. Een cijfer dat vandaag klopt, kan volgend jaar al verouderd zijn. Daarom noemen we hier geen bedragen. U vindt de actuele cijfers bij de bevoegde instantie:

• VAPH: voor ondersteuning, budgetten en eventuele bijdragen. De hoogte hangt af van de vorm van ondersteuning en van uw situatie.
• VDAB: voor de voorwaarden rond het maatwerkbedrijf en de begeleiding bij werk.
• Onderwijs Vlaanderen en het CLB: voor kosten rond school, vervoer en eventuele ondersteuning. Het onderwijs zelf is in principe gratis in de leerplicht, maar bijkomende kosten kunnen bestaan; vraag de school om een overzicht.
• FOD Sociale Zekerheid: voor de federale tegemoetkomingen aan personen met een handicap en de bijbehorende voorwaarden.
• OCMW: voor bijkomende sociale steun en advies als u in financiële moeilijkheden zit.

Hoe combineert u deze drie en wie helpt u op weg?

In de praktijk grijpen de drie in elkaar. Een school bereidt een jongere voor op het vervolg, het VAPH ondersteunt thuis of in het dagelijks leven, en het maatwerkbedrijf biedt later een werkplek. Wie dit overzicht niet alleen kan bewaren, kan terecht bij verschillende hulpverleners:

• het OCMW van uw gemeente, voor eerste advies en sociale ondersteuning;
• uw mutualiteit, die vaak een sociale dienst heeft;
• het CLB, voor alles wat met school te maken heeft;
• de VDAB, voor werk en opleiding;
• erkende ondersteuningsdiensten en verenigingen voor mensen met een beperking en hun families.

Vergeet niet dat ook u als naaste telt. Zorg voor uzelf en vraag hulp als de organisatie u te veel wordt. Een goede ondersteuning start met een gesprek.

Welke activiteiten en spellen stimuleren het geheugen en de aandacht?

Ondersteuning, werk en school gaan over structuur en begeleiding. Daarnaast kunnen kleine, regelmatige oefeningen thuis helpen om aandacht, geheugen en plezier in leren te onderhouden. DYNSEO ontwikkelt hiervoor spelletjes en trainingen die u in uw eigen tempo gebruikt. Ze vervangen geen therapie of begeleiding, maar vullen die aan.

• Voor kinderen en jongeren: COCO DENKT & COCO BEWEEGT biedt korte, speelse oefeningen voor aandacht, geheugen en beweging, bijvoorbeeld voor kinderen met leerstoornissen.
• Voor volwassenen: JOE, je trainer voor hersentraining biedt oefeningen voor geheugen, concentratie en denkvermogen die u op uw eigen tempo uitvoert.
• Voor begeleiders en familie: de training Aangepaste cognitieve stimulatie voor mensen met een handicap toont hoe u oefeningen aanpast aan de persoon.
• Voor leerkrachten en ouders: de training Onzichtbare handicaps in de klas helpt om signalen te herkennen en te begrijpen.

DYNSEO-test

Doe de test →

Meer ontdekken? Bekijk onze hulpmiddelen en onze trainingen.

Veelgestelde vragen