Speciaal onderwijs of passend onderwijs: hoe kies je?

Wat is passend onderwijs en wat betekent het voor uw kind?

Passend onderwijs bestaat sinds 1 augustus 2014 in Nederland. De wet gaat uit van een eenvoudig idee: elk kind heeft recht op onderwijs dat past bij zijn of haar mogelijkheden en behoeften. Het gaat dus niet over een bepaald type school, maar over de vraag welke ondersteuning een kind nodig heeft om zich te ontwikkelen.

Voor ouders betekent dit vooral dat de verantwoordelijkheid is verschoven. Vroeger moest u als ouder vaak zelf bewijzen dat uw kind extra hulp nodig had. Nu zijn scholen en schoolbesturen verplicht om, samen met u, te zorgen voor een passende plek. Het ondersteuningsaanbod verschilt wel per school en per regio. Daarom loont het om goed te vragen wat een school concreet kan bieden.

Wat is de zorgplicht van de school?

De zorgplicht houdt in dat de school waar u uw kind aanmeldt, of waar uw kind al zit, moet zorgen voor een passende plek. Kan de school zelf de nodige ondersteuning bieden, dan blijft uw kind daar. Kan dat niet, dan moet het schoolbestuur samen met u een andere geschikte school zoeken. U hoeft dus niet zelf van school naar school te gaan om te vragen of er plaats is.

Daarbij hoort ook een taak voor u. Wanneer u uw kind aanmeldt, vertelt u de school wat u weet over de ondersteuningsbehoefte van uw kind, bijvoorbeeld uit eerder onderzoek of van de peuterspeelzaal of vorige school. Hoe completer die informatie is, hoe beter de school kan inschatten of ze passende ondersteuning kan bieden. Voor de beslissing over een aanmelding geldt een wettelijke termijn: in de regel zes weken, die met vier weken kan worden verlengd. Meld uw kind daarom ruim van tevoren aan.

Wat is een samenwerkingsverband?

Alle schoolbesturen voor basis- en voortgezet onderwijs werken in uw regio samen in een samenwerkingsverband. Voor het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs bestaan aparte samenwerkingsverbanden. Het samenwerkingsverband legt in een ondersteuningsplan vast hoe de scholen in de regio de extra ondersteuning organiseren en hoe het beschikbare geld wordt verdeeld.

Voor ouders is het samenwerkingsverband vooral om twee redenen belangrijk. Ten eerste beslist het over de toelaatbaarheidsverklaring voor het speciaal basisonderwijs en voor veel vormen van speciaal onderwijs. Ten tweede kunt u er terecht met vragen of als u er met de school niet uitkomt. Welk samenwerkingsverband bij uw woonplaats of school hoort, vraagt u na bij de school van uw kind of via Rijksoverheid.nl.

Wat is speciaal basisonderwijs en wat is speciaal onderwijs?

Het speciaal basisonderwijs (SBO) is bedoeld voor kinderen die op een gewone basisschool niet genoeg kunnen leren, ondanks de ondersteuning die de school al biedt. Denk aan kinderen met ernstige leerproblemen, zoals een hardnekkige leerstoornis, of met gedrags- en aandachtsproblemen. De groepen zijn kleiner en de leerkrachten hebben extra kennis over leren en gedrag.

Het speciaal onderwijs (SO) is bedoeld voor kinderen met een meer ingrijpende ondersteuningsvraag. Het onderwijs is ingedeeld in vier clusters:

• Cluster 1: kinderen met een visuele beperking.
• Cluster 2: kinderen die doof of slechthorend zijn, of ernstige spraak- en taalproblemen hebben.
• Cluster 3: kinderen met een lichamelijke of verstandelijke beperking, of die langdurig ziek zijn.
• Cluster 4: kinderen met ernstige gedragsproblemen of psychiatrische problemen.

In het voortgezet onderwijs bestaat het voortgezet speciaal onderwijs (VSO), naast onder meer praktijkonderwijs en extra ondersteuning binnen het reguliere voortgezet onderwijs. Dit artikel richt zich vooral op de basisschoolleeftijd, maar de manier van kiezen is op de middelbare school vergelijkbaar.

Wat is een toelaatbaarheidsverklaring en hoe vraagt u die aan?

Een toelaatbaarheidsverklaring (TLV) is een officiële verklaring waarmee een kind wordt toegelaten tot een school voor speciaal basisonderwijs of speciaal onderwijs. Zonder die verklaring kan een kind daar niet worden geplaatst. Voor veel kinderen wordt de TLV afgegeven door het samenwerkingsverband. Voor kinderen met een visuele of auditieve beperking of een ernstige spraak- en taalstoornis (cluster 1 en 2) loopt de beoordeling doorgaans via een landelijke commissie. Informeer bij de school of het samenwerkingsverband hoe dit in uw situatie werkt.

JOE

Ons leerspel

JOE, ons hersentrainingsprogramma voor volwassenen: stimuleer geheugen, aandacht, logica en taal.

Ontdek het spel →

De aanvraag verloopt in de praktijk als volgt:

1. Gesprek met de school. De leerkracht, de intern begeleider en u bespreken wat er speelt en wat de school al heeft geprobeerd.
2. Onderbouwing. De school verzamelt informatie over de ontwikkeling, de aanpak tot nu toe en eventueel onderzoek door een psycholoog, orthopedagoog of andere deskundige. Voor het SBO en SO is een goed onderbouwd dossier nodig.
3. Aanvraag door het schoolbestuur. In de regel dient de school of het schoolbestuur de aanvraag in bij het samenwerkingsverband, in overleg met u. Uw toestemming is nodig om gegevens over uw kind te delen.
4. Beoordeling en besluit. Het samenwerkingsverband beoordeelt de aanvraag en neemt een besluit. U ontvangt het besluit of wordt erover geïnformeerd.
5. Aanmelding bij een speciale school. Met een TLV kunt u uw kind aanmelden bij een school voor speciaal (basis)onderwijs. Die school beslist op basis van de verklaring en haar eigen mogelijkheden over plaatsing.

Een TLV kan voor bepaalde tijd gelden. Daarna wordt bekeken of de verklaring nog nodig is of moet worden verlengd. Voor de actuele procedure en termijnen verwijst u naar uw samenwerkingsverband en Rijksoverheid.nl.

Wat is een ontwikkelingsperspectief en waarom is het belangrijk?

Krijgt een kind extra ondersteuning, dan stelt de school een ontwikkelingsperspectief (OPP) op. Dat is een plan met een beschrijving van wat het kind nodig heeft, welke doelen realistisch zijn en welke ondersteuning daarbij hoort. De school stelt het plan in overleg met u op en evalueert het regelmatig.

Voor u als ouder is het OPP een belangrijk gespreksdocument. Het laat zien of de gekozen plek werkt: haalt uw kind de gestelde doelen, voelt het zich op zijn gemak en blijft de motivatie intact? Zo niet, dan is het OPP het moment om de aanpak bij te stellen, of om te bespreken of een andere school beter past.

Wat is het verschil tussen een gewone school met extra ondersteuning en speciaal onderwijs?

De onderstaande tabel zet de belangrijkste verschillen naast elkaar. Het zijn algemene richtlijnen: elke school en elk kind is anders.

Hoe kiest u: waar let u op?

Er bestaat geen standaardantwoord, maar een aantal vragen helpt u om uw keuze te structureren:

• Wat heeft mijn kind nodig? Kijk niet alleen naar leerresultaten, maar ook naar welbevinden, vermoeidheid, zelfvertrouwen en vriendschappen.
• Wat heeft de school al geprobeerd? Vraag naar concrete aanpassingen en naar wat wel en niet heeft gewerkt.
• Kan de school de ondersteuning blijvend bieden? Een goede bedoeling is niet genoeg: vraag naar personeel, expertise en hoe het plan werkt als de leerkracht wisselt.
• Hoe gaat het thuis? Een kind dat op school alles kost wat het heeft, kan thuis uitgeput zijn. Dat is een belangrijk signaal.
• Wat vindt uw kind zelf? Kinderen weten vaak goed te vertellen wat prettig voelt, ook als ze er geen woorden voor hebben. Neem hun mening serieus, passend bij hun leeftijd.
• Wat is de reisafstand? Een school verder weg kan betekenen dat uw kind minder contact heeft met kinderen uit de buurt.

Bezoek bij voorkeur meerdere scholen, ook als u al een voorkeur hebt. Loop mee in de klas, praat met de intern begeleider en vraag of u met een ouder kunt spreken van wie het kind daar al zit. Een proefperiode of kennismakingsdag is vaak mogelijk en geeft veel informatie.

Wat kunt u doen bij onenigheid of als er geen plek is?

Komt u er met de school niet uit, of lukt het niet om een passende plek te vinden, dan hebt u verschillende mogelijkheden:

• Bespreek het eerst met de school en het schoolbestuur. Vraag schriftelijk om een onderbouwing van het besluit.
• Neem contact op met het samenwerkingsverband. Zij kunnen meekijken en bemiddelen als er geen plaats is.
• Vraag advies aan een onderwijsconsulent. Onderwijsconsulenten geven ouders onafhankelijk advies en ondersteuning bij vragen over passend onderwijs.
• Dien zo nodig een geschil in. Bij onenigheid over bijvoorbeeld toelating, een toelaatbaarheidsverklaring of het ontwikkelingsperspectief kunt u terecht bij de Geschillencommissie Passend Onderwijs. Tegen een besluit over een toelaatbaarheidsverklaring kunt u ook bezwaar maken; de manier waarop dat werkt, staat in het besluit zelf.

Duurt het zoeken naar een plek lang, dan kan er een periode ontstaan waarin uw kind niet naar school gaat. Neem dan zo snel mogelijk contact op met het samenwerkingsverband en, indien nodig, de leerplichtambtenaar van uw gemeente. Kinderen vallen onder de leerplicht, dus de school en het samenwerkingsverband moeten samen met u naar een oplossing zoeken.

Hoe ondersteunt u uw kind thuis en op school?

Welke school u ook kiest, uw kind heeft baat bij een vaste dagstructuur, korte oefenmomenten en erkenning voor wat wel lukt. Veel kinderen met leer- of aandachtsproblemen leren beter wanneer oefenen speels en kort is, zonder druk.

Praat ook regelmatig met de leerkracht en de intern begeleider over wat u thuis ziet. Een gespreksverslag of een klein schriftje met afspraken kan helpen om school en thuis op één lijn te houden. Voor kinderen die extra jeugdhulp nodig hebben, kunt u daarnaast terecht bij uw gemeente, die verantwoordelijk is voor jeugdhulp. Samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp verschilt per gemeente en regio.

Activiteiten en spellen om de aandacht en het leren te stimuleren

Los van de schoolkeuze kunt u thuis spelenderwijs werken aan concentratie, geheugen en taalvaardigheid. Enkele voorbeelden die vaak goed werken:

• Korte aandachtsspelletjes: kaartjes zoeken, plaatjes koppelen of een eenvoudig memoryspel van enkele minuten.
• Woord- en letterspellen: rijmwoorden bedenken, woorden verzamelen bij een letter of samen een verhaal vertellen.
• Bewegen en denken combineren: een korte opdracht in beweging, zoals tellen terwijl uw kind huppelt of een patroon nadoet.

DYNSEO biedt hiervoor de educatieve software COCO DENKT & COCO BEWEEGT, met speelse oefeningen voor kinderen. Bent u of is de leerkracht van uw kind op zoek naar meer achtergrond, dan zijn er trainingen voor ouders en onderwijsprofessionals, onder meer over onzichtbare handicaps in de klas, over leerlingen met leerstoornissen begeleiden, over een kind met ADHD begeleiden en over een kind met autisme begeleiden. Een overzicht van wat er verder mogelijk is, vindt u bij onze hulpmiddelen.

Veelgestelde vragen

DYNSEO-test

Doe de test →