Professioneel geheim en informatie van de familie over de problemen
Wanneer een oudere naaste begint te verdwalen, zijn afspraken vergeet of op een bekende route de weg kwijt raakt, stuit de familie vaak op een zin die hen ontneemt: « Ik kan u niets zeggen, ik ben gebonden aan het professioneel geheim. » De arts, de verpleegkundige, de thuiszorgmedewerker of het personeel van een instelling probeert niets te verbergen: zij passen een oude, beschermende regel toe, die soms als een muur wordt ervaren door degenen die van hen houden en zich zorgen maken. Deze regel begrijpen, weten wat zij echt toestaat en wat zij verbiedt, verandert alles in de relatie met de zorgverleners.
Dit artikel neemt de tijd om het medisch geheim uit het perspectief van zowel gezinnen als professionals uit te leggen. Het vervangt geen juridisch advies of medisch advies: het biedt duidelijke richtlijnen om te begrijpen waarom bepaalde informatie circuleert, waarom andere vertrouwelijk blijven, en hoe, concreet, een naaste kan worden betrokken bij het zorgtraject van een persoon met cognitieve stoornissen, zonder ooit de deur van zijn intimiteit te forceren.
Het belangrijkste in 30 seconden
Het professioneel geheim beschermt de informatie over de gezondheid van een persoon. In Frankrijk is het van toepassing op alle zorgprofessionals en in de medisch-sociale sector, onder bedreiging van strafrechtelijke sancties. Het behoort toe aan de patiënt, niet aan zijn familie.
- Het principe — een professional deelt geen medische informatie zonder toestemming van de betrokken persoon, zelfs niet met zijn kinderen of partner.
- De uitzonderingen — de wet voorziet in specifieke gevallen waarin informatie circuleert: tussen professionals van hetzelfde zorgteam, met de vertrouwenspersoon, of om een kwetsbaar persoon te beschermen.
- De vertrouwenspersoon — schriftelijk aangewezen door de patiënt, is zij de voorkeurscontactpersoon voor de zorgverleners en kan zij bepaalde informatie in zijn naam ontvangen.
- De cognitieve stoornissen — wanneer een persoon zijn wil niet meer kan uiten, gelden er bijzondere regels: beschermingsmaatregelen, vertrouwenspersoon, verzameling van voorafgaande richtlijnen.
- De juiste reflex — anticiperen. Een vertrouwenspersoon aanwijzen en praten over zijn wensen zolang men volledig in staat is, voorkomt blokkades later.
Het beroepsgeheim, waar hebben we het over ?
Het beroepsgeheim is geen beleefdheid of een beroepsgewoonte : het is een verplichting. Het verwijst naar de plicht, voor bepaalde personen vanwege hun functie, om de informatie die zij leren tijdens de uitoefening van hun activiteit niet te onthullen. In de gezondheidszorg spreken we specifieker van medisch geheim. Dit dekt alles wat de professional heeft gezien, gehoord, begrepen of afgeleid over een persoon : een diagnose, een behandeling, een analyse resultaat, maar ook een vertrouwelijkheid, een familiale situatie, een financiële moeilijkheid die tijdens het consult wordt genoemd.
De onderliggende logica is eenvoudig en diep menselijk. Om te genezen, moet een persoon zich zonder angst kunnen uitspreken. Als ze vreesde dat haar woorden herhaald zouden worden, zou ze symptomen verzwijgen, gewoonten verbergen, bepaalde onderwerpen vermijden — en zou ze minder goed genezen. Het geheim bestaat dus niet om de professional te beschermen : het bestaat om de patiënt te beschermen, en om de zorg mogelijk te maken. Het is een pijler van het vertrouwen waarop de hele zorgrelatie steunt.
Medisch geheim, vertrouwelijkheid, discretie : begrippen om te onderscheiden
Deze woorden worden vaak door elkaar gebruikt, terwijl ze niet hetzelfde betekenen. Ze verwarren leidt tot veel misverstanden binnen families.
Het medisch geheim
Een wettelijke verplichting die strafrechtelijk wordt bestraft, die rust op de gezondheids- en sociaal-medische professionals. Schending ervan is een misdrijf.
De vertrouwelijkheid
De concrete bescherming van gegevens : dossiers opgeborgen, fluisterend communiceren, beperkte computer toegang. Dit is de praktische toepassing van het geheim in het dagelijks leven.
De discretie
Een plicht tot terughoudendheid, vaak contractueel, die ook betrekking heeft op administratief of dienstverlenend personeel. Minder sterk dan het medisch geheim, maar reëel.
Onthoud deze hiërarchie : het medisch geheim is de sterkste bescherming, gebaseerd op het strafrecht. Wanneer een zorgverlener "het geheim" inroept, verschuilt hij zich niet achter een excuus : hij past een regel toe waarvan de niet-naleving hem zeer duur kan komen te staan, professioneel en juridisch.
Wat de wet zegt over het medisch geheim
In Frankrijk is het medisch geheim gebaseerd op verschillende teksten die elkaar aanvullen. Het is geen eenvoudige deontologische regel : het is een verplichting die in de wet is vastgelegd, met strafrechtelijke gevolgen in geval van schending. Kennis van deze grondslagen helpt te begrijpen waarom een professional geen "uitzondering kan maken" zelfs als het verzoek van de familie legitiem lijkt.
| Tekst | Wat het betreft |
|---|---|
| Artikel L.1110-4 van de Code de la santé publique | Elke persoon die zorg ontvangt, heeft recht op respect voor zijn of haar privéleven en het geheim van de informatie die hem of haar betreft. Dit is de referentietekst. |
| Artikel 226-13 van het Strafwetboek | Het onthullen van een geheime informatie door een persoon die deze in bezit heeft, is een misdrijf, bestraft met één jaar gevangenisstraf en een boete van 15.000 euro. |
| Code de déontologie médicale | Het geheim omvat alles wat de arts tijdens de uitoefening van zijn beroep heeft vernomen: wat hem is toevertrouwd, maar ook wat hij heeft gezien, gehoord of begrepen. |
| Artikel L.1111-7 van de Code de la santé publique | De patiënt heeft recht op directe toegang tot alle informatie in zijn of haar medisch dossier. |
Twee ideeën komen naar voren uit dit geheel. Ten eerste is het geheim algemeen en absoluut in zijn principe: er zijn geen « kleine geheimen » die gemakkelijker gedeeld kunnen worden dan andere. Ten tweede behoort dit geheim toe aan de patiënt, niet aan de professional. Dit is een cruciaal nuance: de zorgverlener is de bewaker van de informatie, maar de betrokken persoon blijft de baas. Zij kan beslissen om haar familie erbij te betrekken, of om niets te zeggen — en deze keuze is bindend voor de professional.
Veel families denken dat zodra hun naaste in een Verzorgingstehuis of in het ziekenhuis wordt opgenomen, zij automatisch over alles op de hoogte zullen worden gehouden. Dat is niet het geval. De instelling blijft onderworpen aan het geheim. De informatie voor de familie hangt af van wat de persoon heeft toegestaan, van de aanwijzing van een vertrouwenspersoon, en van het vermogen van de betrokken persoon om zijn of haar wil te uiten. Ook hier maakt anticipatie het verschil.
Wie is gebonden aan het geheim, en over welke informatie
Men stelt zich spontaan voor dat alleen de arts betrokken is. In werkelijkheid is de kring van personen die aan het geheim gebonden zijn veel breder. Rond een kwetsbare oudere draait een hele reeks betrokkenen, en bijna allemaal zijn zij gebonden aan een verplichting tot vertrouwelijkheid, in verschillende mate.
Een kring die veel breder is dan alleen de arts
| Professional | Gebonden aan het geheim ? | Toelichting |
|---|---|---|
| Huisarts, specialist | Ja | Medisch geheim in strikte zin, strafrechtelijk beschermd. |
| Verpleegkundige, verzorgende | Ja | Gebonden aan het geheim in het kader van hun zorg. |
| Fysiotherapeut, logopedist, ergotherapeut | Ja | Gezondheidsprofessionals, gebonden aan het geheim. |
| Psycholoog, neuropsycholoog | Ja | Gebonden aan het beroepsgeheim. |
| Thuiszorg, levensondersteuner | Ja | Verplichting tot discretie en vertrouwelijkheid over het privéleven van de geholpen persoon. |
| Administratief personeel van een instelling | Deels | Verplichting tot discretie over de informatie waarvan zij op de hoogte zijn. |
| Sociale dienst medewerker | Ja | Gebonden aan het beroepsgeheim. |
Wat het geheim dekt is evenzeer uitgestrekt. Het beperkt zich niet tot de diagnose. Het omvat zelfs het bestaan van een behandeling (het simpele feit dat iemand een bepaalde specialist raadpleegt), de lopende behandelingen, de psychologische toestand, de resultaten van onderzoeken, maar ook elementen van het privéleven die tijdens de zorg zijn ontdekt: de isolatie van een persoon, een situatie van familieconflict, materiële moeilijkheden. Dit alles is vertrouwelijk.
Het geheim betekent niet dat de professional weigert te praten « uit principe ». Het betekent dat hij niet kan praten zonder de toestemming van de betrokken persoon. De goede vraag die gesteld moet worden is dus niet « Waarom zegt u me niets ? » maar « Heeft mijn moeder u toestemming gegeven om mij te informeren, en zo niet, hoe kan ik ervoor zorgen dat ze dat doet ? ». Deze formulering opent een deur die de eerste sluit.
Thuis, een netwerk van betrokken hulpverleners
Het behoud van een oudere persoon thuis mobiliseert vaak verschillende diensten : een thuiszorgdienst, een huishoudelijke hulp, een maaltijdbezorgdienst, een fysiotherapeut die langskomt, soms een tele-assistentie. Elk van deze hulpverleners leert, naarmate de bezoeken vorderen, intieme elementen van het leven van de persoon. Allen zijn gebonden aan vertrouwelijkheid, inclusief degenen voor wie dit niet de kern van het zorgberoep is. Een zorgverlener hoeft de buren niet te vertellen over de gezondheidstoestand van de persoon die ze begeleidt, noch te bespreken met een familielid wat een andere professional heeft toevertrouwd. Deze discretie, soms zo discreet dat het op zwijgen lijkt, beschermt de geholpen persoon in een moment van grote kwetsbaarheid.
Voor de familie kan deze multipliciteit verwarrend zijn. Men zou graag een unieke gesprekspartner hebben die alles centraliseert. Dit is precies de rol die een goed geïdentificeerde vertrouwenspersoon kan spelen, of, thuis, de behandelende arts, de natuurlijke spil van de coördinatie. In plaats van elke hulpverlener afzonderlijk te ondervragen, is het beter om een duidelijke band met deze spil op te bouwen en de professionals onderling te laten coördineren binnen het kader dat de wet voorziet.
Wat de familie kan leren, en wat voor haar gesloten blijft
Dit is de vraag die het vaakst terugkomt, en de bron van de grootste frustraties. Het antwoord is noch « de familie heeft alle rechten » noch « de familie heeft geen enkel recht ». Het hangt allemaal af van de wil van de betrokken persoon, van zijn toestand, en van de status van degene die vraagt.
Het principe : niets zonder de toestemming van de betrokkene
Zolang een persoon in staat is om zijn wil te uiten, beslist hij alleen wat hij deelt. Een professional kan de partner, de kinderen of de broers en zussen niet informeren zonder zijn toestemming. Dit kan hard lijken wanneer men zich oprecht zorgen maakt, maar het is de tegenprestatie voor het respecteren van de autonomie : een oudere blijft, tot het einde en tenzij er een beschermingsmaatregel is, de meester van zijn leven en zijn informatie.
Wat kan worden gedeeld, en onder welke voorwaarden
| Situatie | Kan de familie geïnformeerd worden ? |
|---|---|
| De persoon stemt uitdrukkelijk in met het informeren van haar familie | Ja — het geheim wordt opgeheven voor zover zij dat toestaat |
| Een vertrouwenspersoon is aangewezen | Ja — zij ontvangt de nodige informatie voor de begeleiding |
| De persoon kan haar wil niet meer uiten (coma, gevorderde stoornissen) | Deels — een naaste ontvangt ondersteunende informatie, onder begeleiding |
| Ernstige diagnose : de persoon accepteert dat de naasten worden ondersteund | Ja — tenzij zij zich ertegen verzet |
| De persoon verzet zich duidelijk tegen enige informatie van haar familie | Nee — haar weigering geldt voor de professional |
| Een volwassen kind vraagt het medisch dossier van zijn levende ouder, zonder mandaat | Nee — het dossier behoort toe aan de patiënt |
Het bijzondere geval van de ernstige diagnose
De wet voorziet in flexibiliteit voor moeilijke situaties. In geval van een ernstige diagnose of prognose kunnen de naasten, de familie of de vertrouwenspersoon de nodige informatie ontvangen om de zieke persoon direct te ondersteunen — tenzij deze zich ertegen verzet. De geest van de tekst is beschermend : het gaat erom de omgeving in staat te stellen te begeleiden, niet om alles te onthullen. De professional geeft door wat helpt om te ondersteunen, niet de volledige dossier.
In plaats van informatie te eisen, helpt u uw naaste om haar toestemming te formuleren voor de zorgverlener. Een zin is voldoende : « Dokter, ik geef toestemming aan mijn zoon, die hier aanwezig is, om geïnformeerd te worden over mijn toestand en om met u te overleggen. » Nog beter, laat het in het dossier vastleggen. Vanaf dat moment heeft de professional een duidelijk kader om met u te communiceren.
De vertrouwenspersoon, de rol die alles verandert
Als er maar één regeling uit dit artikel onthouden moet worden, dan is het deze. De vertrouwenspersoon is waarschijnlijk het meest nuttige en het minst bekende instrument in het gezondheidsrecht. Het is voorzien in artikel L.1111-6 van de Publieke Gezondheidswet, en toch ontdekken veel families het bestaan ervan te laat, op het moment dat het niet meer mogelijk is om deze aan te wijzen.
Wie is zij, en wat is haar functie ?
De vertrouwenspersoon is een naaste — partner, kind, vriend, soms de behandelend arts — die schriftelijk wordt aangewezen om te worden begeleid en vertegenwoordigd in haar zorgtraject. Zij vervult twee verschillende taken die goed begrepen moeten worden.
Begeleiden
Zolang de persoon zich kan uiten, ondersteunt de vertrouwenspersoon haar in haar stappen, kan aanwezig zijn bij consulten en helpen de ontvangen informatie te begrijpen.
Getuigen van de wil
Als de persoon zich niet meer kan uiten, wordt de vertrouwenspersoon als eerste geraadpleegd door het zorgteam. Zij getuigt van wat de patiënt zou hebben gewild.
Informatie ontvangen
In deze situaties wordt zij de voorkeurscontactpersoon van de zorgverleners en ontvangt de nodige informatie om te begeleiden en de stem van de persoon te vertegenwoordigen.
Hoe haar aan te wijzen, concreet
- Kies de juiste persoon. Iemand die betrouwbaar is, beschikbaar, in staat om de wensen van de zieke uit te drukken, zelfs als deze niet de zijne zijn. Het is niet per se de erfgenaam of de oudste: het is degene die de stem van de persoon kan dragen.
- Formaliseren op papier. De aanwijzing gebeurt op een blanco papier of op het formulier dat door de instelling of de arts wordt aangeboden. Het is gedateerd en ondertekend, en medeondertekend door de aangewezen persoon die de rol accepteert.
- Bewaren en verspreiden. Het document wordt aan de behandelend arts overhandigd, aan het medisch dossier toegevoegd, en een kopie wordt bewaard door de vertrouwenspersoon. Bij elke opname wordt het vermeld.
- Herzien indien nodig. De aanwijzing is te herzien en te herroepen op elk moment. Men kan deze wijzigen, zonder zich te hoeven verantwoorden.
Een vertrouwenspersoon kan alleen worden aangewezen door iemand die nog in staat is om zijn of haar wil te uiten. Bij iemand wiens cognitieve stoornissen verergeren, sluit het venster om dit te doen. Daarom moet men er vroeg over praten, bij de eerste tekenen, zelfs vóór een diagnose, zoals men rustig een belangrijke vraag voorbereidt. Het niet op tijd aanwijzen, betekent de familie beroven van haar beste schakel met de zorgverleners.
Cognitieve autonomie behouden, betekent ook de mogelijkheid om te beslissen behouden
ANNELIES is de cognitieve stimulatie-app van DYNSEO, ontworpen voor senioren: geheugen-, aandacht- en taalspellen die geschikt zijn om op een tablet te spelen, om de functies te onderhouden die iedereen in staat stellen om acteur van zijn keuzes te blijven.
Ontdek ANNELIESCognitieve stoornissen: wanneer de persoon niet meer zelfstandig kan instemmen
Dit is de kern van het probleem voor veel families. Een persoon met de ziekte van Alzheimer, een verwante aandoening of een andere progressieve cognitieve stoornis ziet zijn vermogen om te begrijpen en te beslissen geleidelijk afnemen. Wat gebeurt er met het medisch geheim in dit geval? Hoe wordt de familie geïnformeerd, zonder de intimiteit van de persoon te schenden?
Het vermogen om in te stemmen is niet alles of niets
Eerste essentiële idee: een diagnose van een cognitieve stoornis ontneemt een persoon niet automatisch het recht op informatie en geheimhouding. Het vermogen om in te stemmen wordt van geval tot geval, situatie per situatie beoordeeld. Een persoon kan niet meer in staat zijn om een complex budget te beheren, terwijl hij of zij nog steeds perfect in staat is om te zeggen wie hij of zij op de hoogte wil stellen van zijn of haar gezondheid. Respect betekent dat men blijft communiceren met de persoon, zijn of haar mening zoekt, zolang dat mogelijk is — en niet over hem of haar heen praat zodra de diagnose wordt aangekondigd.
Het moment van de aankondiging: aanwezig zijn zonder het woord te stelen
De consultatie waarbij een diagnose van een cognitieve stoornis wordt gesteld, is een delicate aangelegenheid. De betrokken persoon heeft het recht om geïnformeerd te worden over zijn of haar toestand, met tact en maat, en heeft ook het recht om niet alles te willen weten: deze keuze is aan hem of haar. Een naaste die aan zijn of haar zijde staat, met zijn of haar toestemming, speelt een waardevolle rol: hij of zij biedt troost, helpt bij het herformuleren van wat er is gezegd, en onthoudt de praktische informatie die de persoon, onder invloed van emotie, niet altijd zal registreren. De valkuil om te vermijden is om de plaats van de persoon in te nemen: antwoorden namens hem of haar, beslissen dat er "niets gezegd moet worden om hem of haar niet ongerust te maken", of over hem of haar praten met de arts alsof hij of zij er niet is. Zolang hij of zij begrijpt, richten we ons eerst tot hem of haar. Het is een kwestie van waardigheid net zo goed als van recht.
De regelingen die de informatie voor de familie organiseren
| Regeling | Rol | Te anticiperen |
|---|---|---|
| Vertrouwenspersoon | Contactpersoon voor de zorgverleners, getuige van de wil | Vroeg aan te wijzen, zolang de persoon dat kan |
| Voorafgaande richtlijnen | Geschreven wensen over zorg en levenseinde | Van tevoren opgesteld, op elk moment herzienbaar |
| Toekomstige beschermingsmandaat | Van tevoren zijn eigen bescherming organiseren | Opgesteld voor een notaris of door een privéakte |
| Rechterlijke beschermingsmaatregel (curatele, bewind, familie-ondersteuning) | Een naaste wordt door de rechter aangewezen om te vertegenwoordigen of te assisteren | Rechtsprocedure, als laatste redmiddel |
De beschermingsmaatregel geeft niet alle rechten
Het is een wijdverspreide verwarring: het verkrijgen van curatele betekent niet dat men onbeperkt toegang heeft tot het medisch geheim van de beschermde naaste. De persoon die verantwoordelijk is voor de bescherming is betrokken bij de beslissingen in de mate die door de rechter en de wet is voorzien, maar het respect voor de waardigheid en de privacy van de beschermde persoon blijft bestaan. Men zoekt nog steeds zijn of haar toestemming wanneer hij of zij in staat is deze te uiten over de gestelde vraag. Bescherming is een kader van ondersteuning, geen algemene opheffing van het geheim.
U hoeft niet toegang te krijgen tot het medisch dossier om nuttig te zijn. Noteer wat u dagelijks observeert — een ontbrekend woord, een desoriëntatie, een val, een verandering in humeur — en geef dit door aan de arts of het team. Deze informatie circuleert in de goede richting (van de familie naar de zorgverlener) en schendt geen geheim. Het is waardevol om de zorg aan te passen. Een eenvoudig gedeeld notitieboek kan hierbij helpen; u vindt drukbare hulpmiddelen in de catalogus van DYNSEO-tools.
De uitwisseling van informatie tussen professionals
Een vraag verwart vaak de families: "Hoe kan het dat de verpleegkundige weet wat de arts heeft gezegd, terwijl mij wordt verteld dat het geheim is?" Het antwoord ligt in een specifieke notie: het zorgteam. Het geheim is niet afgeschermd tussen elke professional; het wordt gedeeld, binnen bepaalde grenzen, tussen degenen die betrokken zijn bij de zorg voor dezelfde persoon.
Het gedeelde geheim, een noodzaak voor goede zorg
De wet regelt wat men het delen van informatie tussen professionals noemt. Het idee is logisch : om de zorg consistent te maken, moeten de arts, de verpleegkundige, de fysiotherapeut en de maatschappelijk werker in staat zijn om de nuttige informatie voor de coördinatie uit te wisselen. Dit delen is echter niet vrij. Het volgt duidelijke regels.
Het principe van noodzaak
Men deelt alleen de informatie die strikt noodzakelijk is voor de coördinatie en continuïteit van de zorg. Niet alles, niet uit nieuwsgierigheid.
De reikwijdte van het team
Het delen gebeurt tussen leden van het team die daadwerkelijk de persoon verzorgen. Een externe professional heeft er geen recht op.
De informatie van de persoon
De persoon is geïnformeerd over dit delen en kan zich verzetten tegen bepaalde informatie. Zij behoudt de controle.
Dit mechanisme verklaart waarom, binnen dezelfde instelling of een netwerk van gecoördineerde zorg, de informatie tussen zorgverleners circuleert zonder dat dit een schending van het geheim vormt. Daarentegen kan dezelfde informatie niet aan een derde buiten het zorgtraject worden doorgegeven — een buur, een familievriend, een werkgever — zonder de verboden lijn te overschrijden.
Tot de omgeving behoren maakt van u geen lid van het zorgteam. Het feit dat professionals onderling informatie uitwisselen geeft u niet, bij wijze van spreken, recht op toegang tot deze uitwisselingen. Uw toegang blijft de toestemming van uw naaste of uw status als vertrouwenspersoon. Dit is een grens die families soms mentaal overschrijden, ten onrechte, en die veel misverstanden verklaart.
In de praktijk : vragen, doorgeven, geïnformeerd zijn
Voldoende principes : hoe concreet handelen wanneer men de naaste is van een oudere persoon wiens gezondheid achteruitgaat ? Hier zijn de stappen die werken, binnen het wettelijke kader, en die welke, daarentegen, zorgverleners onnodig tegen de haren instrijken.
Legitiem betrokken zijn, in vier stappen
- Praat eerst met uw naaste. Alles begint bij hem of haar. Benader het onderwerp rustig : wil hij of zij dat u geïnformeerd, aanwezig, betrokken bij de beslissingen bent ? Respecteer zijn of haar antwoord, zelfs als het gedeeltelijk is. Dit is de basis van alles wat volgt.
- Laat een vertrouwenspersoon aanwijzen. Als uw naaste dat wenst, helpt u hem of haar om het document in te vullen en te ondertekenen, en het vervolgens aan de arts en de instelling te overhandigen. Dit is de stap die de meeste impact heeft op uw vermogen om later geïnformeerd te worden.
- Leg zijn of haar toestemming vast in het dossier. Een schriftelijke, gedateerde en ondertekende vermelding door de persoon, waarin staat wie hij of zij toestaat om geïnformeerd te worden, biedt de zorgverlener een veilige basis om met u te communiceren.
- Ga met haar of hem naar de consultaties. Niets vervangt de aanwezigheid. U hoort, u noteert, u stelt uw vragen, en u steunt uw naaste op de lange termijn, zonder enige administratieve stappen.
Uw naaste naar de consultatie begeleiden
De eenvoudigste en meest respectvolle manier blijft om aanwezig te zijn, met de toestemming van de persoon. Tijdens het consult, aan zijn zijde, hoort u dezelfde informatie als hij, kunt u vragen stellen, de instructies noteren en hem helpen zich deze later te herinneren. Geen enkel geheim wordt geschonden, aangezien het de persoon zelf is die u associeert. Het is vaak de beste manier om geïnformeerd te blijven zonder ooit het kader te schenden.
Vraag toegang tot het medisch dossier
Het medisch dossier behoort toe aan de patiënt. Het is dus hij, en hij alleen, die tijdens zijn leven toegang kan vragen (artikel L.1111-7 van de Code van de volksgezondheid). Een naaste kan er alleen toegang toe krijgen als hij daartoe uitdrukkelijk is gemachtigd, of in specifieke gevallen die door de wet zijn voorzien.
| Wie vraagt | Toegang tot het dossier ? |
|---|---|
| De patiënt zelf | Ja — directe en volledige toegang |
| Een naaste schriftelijk gemachtigd door de patiënt | Ja — binnen de grenzen van de machtiging |
| De voogd, in het kader van zijn taak | Deels — afhankelijk van de maat en het respect voor de persoon |
| Een kind, voor een levende ouder, zonder machtiging | Nee |
| Een rechthebbende, na het overlijden, in specifieke gevallen | Deels — voor een legitieme reden gedefinieerd door de wet |
Na het overlijden : een geheim dat voortduurt, maar versoepelt
Het medisch geheim dooft niet met de persoon. De wet biedt echter aan de rechthebbenden, de partner of de partner verbonden door een burgerlijk samenlevingscontract een beperkt recht op toegang tot bepaalde informatie in het dossier, onder drie voorwaarden : de oorzaken van het overlijden kennen, de herinnering aan de overledene verdedigen, of hun rechten doen gelden. De toegang is beperkt tot de informatie die nodig is voor een van deze doelen, en alleen als de persoon zich daar tijdens zijn leven niet tegen heeft verzet.
Probeer het geheim niet te omzeilen : probeer legitiem betrokken te zijn. Concreet : moedig uw naaste aan u aan te wijzen als vertrouwenspersoon, zijn toestemming in zijn dossier vast te leggen, en bied aan aanwezig te zijn bij de consulten. Deze drie eenvoudige gebaren lossen de overgrote meerderheid van de informatieproblemen op — veel beter dan een krachtmeting met het zorgteam.
Misvattingen over het medisch geheim
Het medisch geheim brengt zijn portie hardnekkige overtuigingen met zich mee. Enkele corrigeren voorkomt onnodige conflicten met zorgverleners en teleurstellende verwachtingen.
« Ik ben zijn kind, men moet me alles vertellen »
Onjuist. De familiale band, zelfs de dichtstbijzijnde, geeft geen automatisch recht op de gezondheidsinformatie van een volwassen persoon die in staat is zich uit te drukken. Het is de wil van de persoon, en niet de graad van verwantschap, die toegang tot de informatie opent. Een vriend die als vertrouwenspersoon is aangewezen, zal beter geïnformeerd zijn dan een zoon die niet is aangewezen.
« In een Verzorgingstehuis houdt de instelling me van alles op de hoogte »
Onjuist. De instelling blijft onderworpen aan het geheim. Hij zal u informeren binnen het kader dat door uw naaste is gedefinieerd : vertrouwenspersoon, vastgelegde toestemming, of noodsituaties. Buiten dit kader kan hij niet alles delen, ook al beschouwt hij uw bezorgdheid als legitiem.
« Met een voogdij heb ik toegang tot alles »
Onjuist. De beschermingsmaatregel organiseert de bijstand of vertegenwoordiging binnen de door de rechter vastgestelde grenzen. Het verandert de voogd niet in de eigenaar van het medisch geheim. Het respect voor de waardigheid en de intimiteit van de beschermde persoon blijft bestaan, en men zoekt zijn mening wanneer hij die kan geven.
« De arts weigert met me te praten, hij heeft iets te verbergen »
Onjuist, bijna altijd. De weigering om te communiceren zonder toestemming is geen bekentenis : het is de toepassing van een verplichting. Het geheim als een verberging interpreteren schaadt onnodig de zorgrelatie. Het is beter om te vragen hoe men legitiem betrokken kan worden.
« Het geheim verdwijnt als de persoon erg ziek is »
Onjuist in principe. Zelfs in het geval van een ernstige ziekte gebeurt de informatieverstrekking aan naasten met respect voor de wil van de persoon. De wet staat ondersteuning van de omgeving toe, maar « tenzij bezwaar » van de betrokkene : zijn weigering, als hij die heeft geuit, blijft van kracht.
Wanneer het geheim een muur wordt : onenigheden en moeilijke gevallen
Het zou oneerlijk zijn om het medisch geheim voor te stellen als een rustige rivier. In het echte leven van gezinnen creëert het soms pijnlijke situaties : een ouder die weigert dat zijn kinderen geïnformeerd worden, een broederschap die uit elkaar valt, een geïsoleerde naaste die zijn gezondheid in gevaar brengt. Deze gevallen bestaan, en men moet ze onder ogen zien.
Wanneer de persoon weigert dat zijn familie geïnformeerd wordt
Dit is misschien de pijnlijkste situatie. Een persoon die nog in staat is om te beslissen, kan ervoor kiezen om niets tegen zijn kinderen te zeggen, uit schaamte, uit de wil om hen te beschermen, of vanwege een oude onenigheid. Zijn keuze is bindend, hoe moeilijk het ook is voor de omgeving. De rol van de zorgverlener is niet om het familiale conflict te beslechten, maar om de wil van zijn patiënt te respecteren. Wat de familie kan doen : aanwezig blijven, de band onderhouden, en de persoon laten weten dat ze er zal zijn als hij van gedachten verandert. De open deur telt meer dan men denkt.
Een zorgverlener bedreigen, eisen, of proberen informatie te verkrijgen van een meer « pratende » tussenpersoon werkt niet en schaadt het vertrouwen. De professional die zou toegeven, zou zich blootstellen aan juridische stappen, en uw naaste zou deze inbreuk als een verraad kunnen ervaren. Geduld en directe dialoog met de betrokken persoon blijven de enige legitieme middelen.
Wanneer de stilte de persoon in gevaar brengt
De wet negeert de situaties niet waarin het geheim niet langer kan prevaleren. De professional heeft de mogelijkheid, en soms de plicht, om te handelen tegenover een kwetsbare persoon in gevaar. Er zijn uitzonderingen voorzien om situaties van mishandeling of gevaar te melden met betrekking tot een persoon die niet in staat is zichzelf te beschermen. In deze extreme gevallen is de professional niet langer aan het zwijgen gebonden op dezelfde manier : de bescherming van de persoon wordt prioriteit.
De onenigheden binnen de familie
Wanneer meerdere naasten de rol van gesprekspartner opeisen, krijgt de duidelijkheid van de regelingen pas echt betekenis. Een duidelijk aangewezen vertrouwenspersoon, schriftelijke richtlijnen, een beschermingsmaatregel vastgesteld door de rechter : deze kaders voorkomen dat zorgverleners moeten bemiddelen tussen familieleden die het niet met elkaar eens zijn. Dit is een extra reden voor de persoon die nog in staat is om te beslissen, om de zaken van tevoren te regelen in plaats van het toeval en de spanningen de beslissing voor hem of haar te laten maken.
Als u geconfronteerd wordt met een ongemak, een ernstige val, een bewustzijnsverlies of een alarmerend teken, neem dan onmiddellijk contact op met de nooddiensten van uw land. Geen enkele kwestie van geheimhouding mag een noodoproep vertragen : medische urgentie gaat altijd voor, en de professionals zullen dan zonder vertraging de nodige informatie delen om de persoon te redden.
Om verder te gaan
De medische geheimhouding maakt deel uit van een breder geheel van richtlijnen om een oudere naaste te ondersteunen. Deze andere artikelen uit de serie verdiepen elk een aanvullend aspect :
BeschermenBewindvoering, mentorschap, familiale machtiging : de juiste beschermingsmaatregel kiezen
Dialoog aangaanGoed communiceren met het zorgteam van een naaste die zijn of haar zelfstandigheid verliest
BegeleidenGeïnformeerd en nuttig blijven zonder de intimiteit van uw naaste te verraden
Wat betreft middelen : de catalogus van DYNSEO-tools biedt printbare materialen, zoals communicatieboekjes en observatieroosters, die nuttig zijn om aan professionals door te geven wat u dagelijks opmerkt. De cognitieve tests maken het mogelijk om een eerste beoordeling van het geheugen of de aandacht te maken, voordat u er met de behandelende arts over praat.
Veelgestelde vragen
Mijn moeder is in een Verzorgingstehuis, waarom wordt er niets gezegd over haar gezondheid ?
Omdat de instelling onder het medisch geheim valt, net als een ziekenhuis. De familierelatie geeft geen automatisch recht op informatie. Om op de hoogte te blijven, is het het meest effectief dat uw moeder u schriftelijk als vertrouwenspersoon aanwijst en haar toestemming in haar dossier vastlegt, zolang ze haar wil kan uiten. Als haar cognitieve stoornissen gevorderd zijn en er geen regeling is getroffen, kan het team u gestructureerde ondersteunende informatie geven, maar niet noodzakelijkerwijs het volledige dossier. Het beste is om het onderwerp met de instelling te bespreken om uw rol formeel vast te leggen.
Heeft de vertrouwenspersoon toegang tot het volledige medisch dossier ?
Nee, niet onbeperkt. De vertrouwenspersoon is de voorkeurscontactpersoon van de zorgverleners : zij ontvangt de nodige informatie om de persoon te begeleiden en, als deze niet meer kan spreken, om haar wil te getuigen. Dit is niet hetzelfde als volledige toegang tot het medisch dossier, dat toebehoort aan de patiënt. Zolang de persoon kan beslissen, ondersteunt de vertrouwenspersoon haar zonder haar te vervangen. Haar rol is een tussenpersoon en een betrouwbare getuige van wat de zieke zou hebben gewild, met respect voor haar privacy, niet om alles in te zien.
Kan ik het medisch dossier van mijn vader tijdens zijn leven verkrijgen ?
Alleen als hij u daar expliciet toestemming voor heeft gegeven via een schriftelijke volmacht, of als u zijn voogd bent die handelt in het kader van zijn taak. Het medisch dossier behoort toe aan de patiënt : tijdens zijn leven heeft alleen hij directe en volledige toegang, krachtens artikel L.1111-7 van de Code de la santé publique. Zonder volmacht kan een kind dus het dossier van zijn ouder niet eisen. De eenvoudigste oplossing is om uw vader met zijn toestemming naar de afspraak te begeleiden : u hoort dan rechtstreeks de informatie, zonder bijzondere stappen of schending van het geheim.
Wat gebeurt er met het medisch geheim na het overlijden van mijn naaste ?
Het medisch geheim blijft bestaan na de dood, maar de wet biedt de rechthebbenden, de echtgenoot, de partner of de geregistreerde partner beperkte toegang tot bepaalde informatie in het dossier. Deze toegang is alleen mogelijk om drie redenen : om de oorzaken van het overlijden te kennen, om de nagedachtenis van de overledene te verdedigen, of om zijn rechten te doen gelden. Het is beperkt tot de informatie die nodig is voor het aangevoerde doel en geldt alleen als de persoon zich tijdens zijn leven daar niet tegen heeft verzet. U krijgt dus niet het volledige dossier, maar alleen de nuttige elementen voor het legitieme motief dat u presenteert.
Mag een zorgverlener het geheim verbreken om een kwetsbaar persoon te beschermen ?
Ja, in specifieke situaties. De wet voorziet in uitzonderingen die het mogelijk maken, en soms verplichten, om een gevaarlijke situatie of mishandeling van een persoon die zichzelf niet kan beschermen te melden. In deze gevallen gaat de bescherming van de persoon boven het zwijgen. Evenzo, in geval van levensbedreigende nood, mag geen geheim de oproep naar de hulpdiensten van uw land of het delen van de noodzakelijke informatie met de hulpdiensten vertragen. Het geheim beschermt de persoon : het werkt nooit tegen haar veiligheid wanneer haar leven of integriteit op het spel staat.
Dit artikel heeft een algemeen informatief doel over het beroepsgeheim en de informatie voor de familie. Het vervangt geen gepersonaliseerd juridisch advies of medisch advies. De regels kunnen variëren afhankelijk van de situaties en de landen. Voor een specifieke situatie, neem contact op met de behandelende arts, het zorgteam of een juridische professional.
Meer dan 30 spellen voor cognitieve stimulatie, ontworpen voor senioren en kwetsbare personen, met een zachte en geleidelijke begeleiding, op tablet.
Ontdekken →
Het geheugen onderhouden, is iedereen helpen de regie over zijn keuzes te behouden
Het respect voor het beroepsgeheim is gebaseerd op een sterk idee: elke persoon beslist voor zichzelf zolang hij of zij dat kan. Regelmatige cognitieve stimulatie ondersteunt deze autonomie. ANNELIES biedt senioren geheugen-, aandacht- en taalspellen aan, die aangepast en evolutief zijn, om zachtjes op tablet te oefenen.
Ontdek ANNELIESHeeft deze inhoud u geholpen? Steun DYNSEO 💙
Wij zijn een klein team van 14 mensen gevestigd in Parijs. Al 13 jaar creëren we gratis content om gezinnen, logopedisten, verzorgingstehuizen en zorgprofessionals te helpen.
Uw feedback is de enige manier waarop wij weten of dit werk u nuttig is. Een Google-recensie helpt ons om andere gezinnen, verzorgers en therapeuten te bereiken die het nodig hebben.
Eén gebaar, 30 seconden: laat ons een Google-recensie achter ⭐⭐⭐⭐⭐. Het kost niets, en het verandert alles voor ons.
